Classification
Collection
15 items
•
Updated
id
string | poet
string | poem_number
string | title
string | form
string | meter
string | text
string |
|---|---|---|---|---|---|---|
387
|
Narî
|
002
|
ا/بولبولی دڵ بۆ خەیاڵی نوکتەپەردازی ئەکا
|
غەزەل
|
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
|
بولبولی دڵ بۆ خەیاڵی نوکتەپەردازی ئەکا
تو خودا کێ وا دەزانێ خونچەدەم ڕازی ئەکا
لەشکری شاماتی زولفەینی لە گەردشدا دەڵێی
عەسکەری سوڵتانی ڕۆمە و مەشقی سەربازی ئەکا
موغبەچەی خاڵی لەسەر گوڵئاتەشی لێوی لەلام
ساحیری هیندووستانە ئاتەشەندازی ئەکا
سوحبەتی ئەمشەو پەشێوی ڕوومەتی گیراوییە
ئەو حەبەشزادەی قولە، هەر کەسبی غەممازی ئەکا
بۆ لە سەردانم هەمیشە، تیغی عیشوەی حازرە
من بە قوربانی، بە شەهدی لێوی شانازی ئەکا
قازی و موفتی دەڵێن، یانی حەرامە سوحبەتی
ڕووی ئەوە ڕەش بێ بە قەولی موفتی و قازی ئەکا
بێتە سەر ڕەوتی کومەیتی بەیتی خۆش تەعلیمی من
هەر کەسێ وا ئەسپی تەبعی فێرە ڕمبازی ئەکا
وا ئەزانم بێ ئەدەب نابێ ئەگەر «ناری» بڵێ
ئەم غەزەلمانە لە لەهجەی شێخی شیرازی ئەکا
|
646
|
Salim
|
109
|
م/حیسابی نەفحەیی زوڵفت لەگەڵ موشکی خەتا ناکەم
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
حیسابی نەفحەیی زوڵفت لەگەڵ موشکی خەتا ناکەم
خەتا ناکەم سەبا شاهیدمە من تەشبیهی وا ناکەم
بزانم گەر لە قەبرا بۆی دەمی تیغت لە خاکم دێ
هەتا دەمرم لە دونیا زەخمی خوێنینم دەوا ناکەم
لە دورجی سینەما تا گەوهەری یادی ڕوخی تۆ بێ
لەبەر شوعلەی ئەوا شەو تا سەحەر مەیلی چرا ناکەم
هەناسەی حەسرەتی وەسڵی نیهانت ڕێی بە نەی ئادەم
مەعازەڵڵا بە لەب ئەم سیڕڕە هەرگیز ئاشنا ناکەم
لە سەحرای شۆرەزاری عشقی جانانا گیاهێکم
بەبێ بارانی تیری غەمزە قەت نەشئوونما ناکەم
بە خڵخاڵ ئەر بشێ پیشەی هەرەس کووبیدەیی هیجرت
لە لەبما تا نەفەس مابێ سوراغی مۆمیا ناکەم
+++
لە بەرما تا نەبێ دەریا بە کامی دڵ شەنا ناکەم
لە هیجرانا سەحەر وەختێ فەنا فیننووری چیهرەت بم
لەبەر تاقی برۆی تۆ ڕوو لە میحرابی دوعا ناکەم
دەمی قوربت لە پشتی سەر ئەجەل گەر دامەنم بگرێ
وەها مەحوم دەکا دیداری تۆ ڕوو بۆ قەفا ناکەم
لە توولی زوڵمەتی هیجرا سەراسەر چونکە تۆی مەتڵەب
لە زەوقی بۆسەیی لێوت هەوای ئابی بەقا ناکەم
ڕەها بێ گەر لە بەندی زوڵفی یارا گەردنم «سالم»
بە سەهلی بەعدەزین بازی بە حەڵقەی ئەژدەها ناکەم
|
726
|
Salim
|
191
|
ی/غەرقە لە دڵم پەیکان پەیوەستە لە موژگانی
|
غەزەل
|
مفعولُ مفاعیلن مفعولُ مفاعیلن
|
غەرقە لە دڵم پەیکان پەیوەستە لە موژگانی
++
بێهوودەیە ئەی عاقڵ دێوانە دەکەی زنجیر
++
شەوقی مەهـ و ڕووی دڵبەر کەوتوونە جەدەل دیسان
++
جەمعن لە پەرێشانی دڵها و خەمی زوڵفت
++
غەیری ئەمەلی هیجرت یادی چ بەشەر ناکەم
++
بۆ چارە دڵی بیمار دامانی وەفا دەگرێ
++
حەیرانی ڕەهی عیشقن گەر شەمسە وەگەر مەنسوور
++
|
784
|
Salim
|
249
|
ە/لە حەملەی ڕایی هیندی غەم شەهی شادی گورێزانە
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
لە حەملەی ڕایی هیندی غەم، شەهی شادی گورێزانە
سەراسەر ئەم ڕەهە ئیقلیمی دڵ پاماڵی فیلانە
بە هەوری خەم لە ڕەعدی گریە سا چەخماخە دە ئەی دڵ
لەلای دەریادڵان ئەشکم هەموو بارانی نیسانە
دەروون سەودایی دڵ دەردێ هەتیوئاسا لەدەست حاجیب
بروون سوو مەردومی دیدەم بە حەسرەت ئەشکڕێزانە
میان زەنبووری من قەت شەهدی بێ تەڵخی بە کەس نادا
بەقەد سافیی عەسەل دایم لەگەڵ ئەم شانە نێشانە
ڕەفیقت دڵ قوبووڵ ناکا ڕەقیب لێم لادە توو دینت
حەبیبی من لەگەڵ تۆ وەک ئەنیسی کرم و شیلانە
دوو سەنگین سەنگی باوەزنن غەم و پیری دوو تا حازر
خەریکی کەشمەکەش دڵ دووسەرە لەم وەزنە وەززانە
|
449
|
Narî
|
070
|
ێ/برا قەت نابێ ئەم کارە وەها بێ
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن فعولن
|
برا قەت نابێ ئەم کارە وەها بێ
سەلیقەی شێخ و میر و جوو نەمابێ
بە سێ کەس مامەڵەی یەک پیرەگا بێ
ئەویش کلکی لە سێ لاوە شکابێ
ئەگەر سەودای عەسایە فەرموو یا شێخ
بە بیری خۆت بە چەن چاکە کرابێ
ئەگەر سەودای کل و کلتوور و جامە
بڵێم من مامەڵەی بێ [نووتە] با بێ
بە قەولی ناقلی ئەم گفتوگۆیە
وەها دیارە کە ئاغا تیا شکابێ
بە گونیا گا دەناسێ جوولەکەی سەگ
درۆ ناکا ئەگەر مالوومی گابێ
|
893
|
Wefayî
|
112
|
ە/دڵ دەناڵێ دەم بەدەم سووتاوی تاوی فیرقەتە
|
غەزەل
|
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
|
دڵ دەناڵێ دەم بەدەم سووتاوی تاوی فیرقەتە
بولبولە بۆ ڕوویی گوڵ دڵ پڕ لە داخ و حەسرەتە
چاو پڕ ئاو و دڵ پڕ ئاور، دڵ بە دولبەر چاوەڕێ
ئەی خودا دەردی جودایی چەند گران و زەحمەتە
ڕۆح لەسەر لێو چاوەڕێتم ئەی تەجەللای نووری توور
هێندە جارێک خۆت بە دڵ بنوێنە، مەرگم حەسرەتە
ڕەمز و غەمزەی یەک نیگاهت قەلبی کون کون کردووم
بوومە جێی دەسڕێژی تورکان؛ بۆیە جەرگم لەت لەتە!
داغداری ئەلفی باڵات با لە ڕووت مەحرووم نەبێ
من کەفیلی وەسڵی جەننەت هەرچی ئەهلی وەحدەتە
زولفی لەرزاند کەوتە سەر ڕوو شادمان فەوجی دڵان
قەت لە دۆزەخدا ئەبەد نین، جەننەتین ئەو ئوممەتە
قەت چ دەرگای وا نییە عالی بە شەرتێ بچمەوە
با هەزار جورم و خەتا، باز یار! لەسەر ڕووی ڕەحمەتە
چاوی بازی کوشتمی، خەندەی بە ناز هێنامیەوە
سەد کە بیمار و نەخۆش بێ، پێکەنینم شەربەتە
با حیجابێکم نەمێنێ لادە تاری زولفەکان
تا بەکەی دڵ نامورادی وەحدەتە لەو کەسرەتە
گوڵ بە دەم بادی سەباوە پێکەنی، خۆش بوو جیهان؟
یا لە تەئسیری هەناسەم عەتری بەرقی خەندەتە؟
چاوەکەت با ئینکە خەت هات و بە من ڕوحمی نەکرد
ئارێ ئارێ! مەردومی نەوکیسە هەر دوون هیممەتە
من پەرێشانم لەبەر زولفت بە ڕوودا کەوتووم
زولف و ڕووی تۆ سونبول و گوڵ، یا کە نوور و زوڵمەتە؟
ئەو بوتەی سەوداسەری کردووم بە زولفی بێمیسال
چاو غەزال، باڵا نیهال، ئەبرۆ هیلال، گوڵ وەجنەتە
ئەو گوڵەی شەیدا دڵی کردووم بە لێوی شەککەرین
عەنبەرین موو، نەستەرەن بۆ، لالە ڕوو، مەهـ جەبهەتە
بۆ ڕوخی تۆ ڕوو بە ئەبرۆ وەک موژەت دەستەو دوعام
ئەی چرای میحرابی ئەهلی قیبلە ڕۆژی ڕەحمەتە
بۆ جەمالی تۆ منیش وەک زولفی سەرگەردانی تۆم
ئەی چرای ئیسلام و کافر وەقتی مەردی و مەروەتە
مردم و نەمزانی ئەو ئاورەی منی سووتاند چ بوو
حاسڵی سەیر و سلووکی عاشقان هەر حەیرەتە
مردم و هەرگیز نەگەیمە قیبلەیی تاقی برۆت
ئاخر ئەی قیبلەی مورادان تا بەکەی ئەم حەسرەتە؟
یار ئەوا بەیعی ویساڵی ڕووی لەگەڵ تۆ کردووە
جەننەتی داوە بە ڕۆح، نامەرد «وەفایی» فورسەتە!
|
373
|
Nali
|
0112
|
ە/سەرمایەیی سەودا کە دەڵێن زوڵفی دوو تایە
|
غەزەل
|
مفعولُ مفاعیلُ مفاعیلُ فعولن
|
سەرمایەیی سەودا کە دەڵێن زوڵفی دوو تایە
هەر پێچشی تایێکی سەد ئاشووبی تیایە
بیدە بە دڵم، شیفتە بۆ شیفتە چاکە...
بیخە ملم، ئەو قەیدە بە دێوانە ڕەوایە...
ئەو خاکی دەرە مەسکەنی سەد ساڵەمە، شایەد
جارێ لە دەمی تۆ ببیەم: «سەگ بەوەفایە»
زوڵفت سەبەبە، دڵ بە عوزارت کە دەسووتێ
سووچی شەوە وا قاتیلی پەروانە چرایە
نالی کە ویقاری نییە، بێباکە لە خەڵقی
سۆفی کە سلووکێکی هەیە، عوجب و ڕیایە
|
1003
|
Ḧerîq
|
010
|
ر/بێینە سەرباسی نیگاری گوڵعوزار
|
غەزەل
|
فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
|
بێینە سەرباسی نیگاری گوڵعوزار
شۆخ و شەنگ و لالەڕەنگ و چاوخومار
چاوی مەخمووری کە هەڵبێنێ بەناز
دڵ لەلای نامێنێ ئارام و قەرار
پەرچەم و کاکۆڵی داوی دین و دڵ
گۆشەیی چاوی فریوی ڕۆژگار
دڵبەر و خورسەند و شیرین و لەتیف
نیم نیگاهی شیبهی ئاهوویی تەتار
لێوی لەعلی وا دڵی خستوومە خوێن
جۆگەلەی خوێنین لە دیدەم دێتە خوار
ڕۆژ و شەو هەردوو مونافین پێکەوە
یاری من جەمعە لە لای لەیل و نەهار
سینە پڕسۆزە بەڕووی نارینی نار
وەک تەنووری پڕ لە سۆز و پڕ شەرار
تەرفی ئەم شارە چ خۆشە بۆ بەهار
لایێ گوڵغونچە لەلایێ لالەزار
بێوەفایی هەر لەبۆ یار مایەوە
ئاخری هەر بێوەفایی کردە کار
کەس وەکوو من بێبەش و مەئیووس نییە
باغ وەکوو من زەرد نییە وا بێژومار
ئافەرین بۆ تەبعی سافت ئەی «حەریق»
بێ غەلوغەش ئێژی شیعری ئاودار
|
802
|
Wefayî
|
007
|
ا/غەمزەدەی زولفم بە غەمزەی چاوی حەیرانم دەکا
|
غەزەل
|
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
|
غەمزەدەی زولفم بە غەمزەی چاوی حەیرانم دەکا
بەستەیی داوم خەدەنگی تیرەبارانم دەکا
عاشقی زارم لەسەر هیچ ئەو نیگارە دەمکوژێ
تیفلی نادانم لەسەر ماچێ لە گریانم دەکا
داعیەی ئاوێنە دینی کوفرە نەک ڕوحمێکی بێ
حەقیەتی بەو چاوە کاڵانە کە تاڵانم دەکا
یاری من هەرگیز لە قەتڵی عاشقی پەروای نییە
چونکە ڕوومەت شەمعە بۆیە حەز بە سووتانم دەکا
ئاو لە چاوانم لەبەر زولف و عیزارت دێنە خوار
دووکەڵی ئەو مەجمەرە هەردەم لە گریانم دەکا
من دەڵێم: یاقووت و ڕەیحان خەتتی کامیان خۆشترە؟
ئەو بە عەییاری ئیشارەی لەعلی خەندانم دەکا
قامەتی تۆ نەخلی توورە تەلعەتی تۆ نووری توور
دەم بە دەم وا وەجهی جیلوەت مەست و حەیرانم دەکا
فیکری زولفت عیللەتە، وەسفی دەمت ناکەم بە دڵ
نیکتەگۆیی پیشەمە هەودای پەرێشانم دەکا
ڕوو لە ئەبرۆی تۆم دەکا چاوت بە موژگانی کەچی
قیبلە نیشانم دەدا، کافر موسوڵمانم دەکا!
پێم دەڵێ: بگری «وەفایی» گەر ئەسیری لێومی
یەعنی مرواریم دەوێ، چی نرخی مەرجانم دەکا؟!
|
617
|
Salim
|
079
|
ر/غەبغەب و خاڵ و خەت و توڕڕەیی یار
|
غەزەل
|
فعلاتن فعلاتن فعلن
|
غەبغەب و خاڵ و خەت و توڕڕەیی یار
سونبول و سیب و بەنەفشە و گوڵنار
تا لەلای یارە فەرەحناکە دڵم
جێی لە گوڵزارە بەبێ فەسڵی بەهار
خۆفناکە دڵی ئازوردە لە زوڵف
حاڵەتی تەڵخە لە شەودا بێدار
گەر قیاس کەم بە قەدت، قەددی بوڵەند
هەر وەکوو سەروە موقابیل بە چنار
گەرچی ئایینە دەبێ تیرە لە ئاهـ
ئاهم ئارایشە بۆ چیهرەیی یار
سازشی توڕڕە و ڕووی دا بە فونوون
ناری داخستووە بۆ دۆشەکی مار
وەک کەسێکم لە جونوونبازیی عیشق
بێتە دەر موفلیس و ڕیسوا لە قومار
بەری دا شانە بە دڵ دامەنی زوڵف
شانی مەششاتە جودا بێ بە مشار
«سالم» ئەر تووتییە بێ قەندی لەبت
مات و مەبهووتە وەکوو بووتیمار
|
627
|
Salim
|
089
|
ر/هەر شەو کە ماهتابی ڕوخت دەرکەوێ لە دوور
|
غەزەل
|
مفعولُ فاعلاتُ مفاعیلُ فاعلن
|
هەر شەو کە ماهتابی ڕوخت دەرکەوێ لە دوور
کولبەی دڵم لە تیرەگییا پڕ دەبێ لە نوور
تا مەحرەمم بە بەزمی ویسالت لە خەڵوەتا
ناکەم هەوایی قەسری بەهەشت و لیقایی حوور
بێ ئیعتبارە مەردوم ئەگەر ماڵ و یەد نەبێ
وا حەسرەتا نە قووەتی زەڕ ما، نە دەستی زوور
دڵ گەر بکا شکایەتی تیری نیگاهی تۆ
ناکا کەسێ حەکایەتی بەهرام و سەیدی گوور
وەک [زەڵم]ە ئەشکی دیدەیی تارم لە زوڵمی چەرخ
هەردەم دەکەم لە کونجی غەما یادی [شەهرەزوور]
شوێنی خەدەنگی غەمزەیی تۆ بوو بە جێی تەواف
[نارین] قەڵایی دڵ بە شەرەف گەییە [میری سوور]
ئەمجار ئەگەر لە تەعنەیی ناسیح دەبم خەڵاس
ناکەم ئەبەد ڕفاقەتی ئینسانی بێ شوعوور
«سالم» نەکەی لە شەوکەتی مونعیم نەزەر بە غەم
نادەم پەڵاسی کۆهنەیی فەقرم بە سەد سەموور
|
126
|
Kakey Felaḧ
|
021
|
ڕێگای بەختیاری
|
مەسنەوی
|
10Syllabic
|
ئەوی ئەیەوێ ببێ بەختیار
بیر و باوەڕم بکا ئیختیار
پێش هەموو شتێ بەرەو نیشانێ
خۆی بکوتێ، خۆیشی با لە سەر دانێ
چاوی نەترسێ بچێ بێ پشوو
گیانی نەبەزی بکا بە تێشوو
ئەبێ بزانێ لە سەر ئەو ڕێیە
کە نەبێ هەزار چوتوڕمی لێیە
دوژمنی خاوەن چەکی هەمە ڕەنگ
لەسەر چونی ئەو لەو ڕێیە بوون بەنگ
ئەویش لە سایەی ئەو هێز و تینەی
میللەت داویتێ لەو وەرسی ژینەی
لە گەڵیان بکا بەربەرەکانی
تاکوو بڵێسەی گڕی تەکانی
ڕۆشن کەرەوەی بەردەرکی شادی
دەریخا بۆتە شبری ئازادی
|
488
|
Qaniʕ
|
016
|
شاخی هەورامان/گەدایی سەیرە ئەی یار و ڕەفێقان
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن فعولن
|
گەدایی سەیرە! ئەی یار و ڕەفێقان
گەهێ پۆشتە بە پینە و گاهێ عوریان
گەهێ تووڕە لە ئەولادی لە برسا
گەهێ داوا لە حاجی بۆ لەتێ نان
براکەم! دەوڵەمەندیش وا ئەزانێ
گەدای بۆ ئەو درووست کرد، زاتی یەزدان
بە بێ ڕەحمە لە دەر هەق پیاوی بێ دەس
فریبی خەڵک ئەدا وەک بەچکە شەیتان
گەدای بەستە زمانیش، هێندە ڕووتە
نە نانی هەس، نە بەرگی هەس لە زستان
لە هاوینا لە بەر بێگاری ئاغا
بە خەمناکی ئەژی و ئەخزێتە ناو لان
کەچی کوێخا ئەچێ، دەستی ئەکێشێ
بە گریە و زاری ئەیکێشێتە مەیدان
ئەمەش ڕووناکە، کوێخا چەشنی تانجی
بە دەم کەروێشکی بۆ ئەگرێ لە سەر لان
ئەوەی نامووسی بێ، نابێ بە نۆکەر
ئەوەی ئینسافی بێ، ناچێتە دیوان
ئەوەی ویژدانی بێ ناچێتە لای میر
ئەوەی ڕەحمی ببێ، ناچێتە لای خان
چ خۆشە زگ بە برسی، پێ بە بێ کەوش
بە مەرجێ ڕوو نەکاتە، شێخ و قوربان!
گەدا بی یاخۆ پاشا بی، هەر ئەمری
ئیتر کلکەلەقێ بۆ چی لە دیوان؟!
ئەگەر پیاوی وەرە! ئارەق بڕێژە
بنرکێنە وەکوو شێر، بێرە مەیدان
قەزای ئەو بێڵە، ئەو ئەیدا بە عەرزا
لە دوو سەد بڕنەوی دەسکاری ئەڵمان
قەزای ئەو داسە ئەوساوی کە تیژ بێ
لە سێسەد خەنجەر و شمشێری زۆر جوان
قەزای ئەو تۆزی گاگێرەی سەپانە
لە دووسەد عەتر و قەسری میر و خانان
ئەگەرچی «قانعی» زۆر زۆر هەژارە
بیحەمدیللا، بە کەس ناڵێ: بەڵێ خان
|
161
|
Kakey Felaḧ
|
077
|
بۆ شەش پەپوولەکەم
|
مەسنەوی
|
10Syllabic
|
شەش پەپوولەکەی گۆشەی باخەکەم
هەر بۆ ئێوەیە ئاخ و داخەکەم
هەر بۆ ئێوە لێو بە باری خەمم
بلبلی بەستەی گریە و ماتەمم
هەر وەکوو پاییز ڕەنگ زەردی ئێوەم
ناخی دەرون پڕ لە دەردی ئێوەم
خەمی ئێوەیە خەو و خۆراکم
شەوی تاریکە ڕۆژی ڕووناکم
بەرد ئەسوتێنێ گەرمیی هەناسەم
بە سۆزی دڵ و ئاگری تاسەم
هاوار و ناڵەی مات و بێ دەنگم
خورپە و لێدانی دڵەکەی تەنگم
چۆن بوو نەمردم دیم وا بەڕێوە
هەوری چڵکنی دووری لە ئێوە؟
لەسەر ئێوە و من لەسەر ئەو باخە
هەوری مەینەتی کەوتە چەخماخە
چەن گۆپکە و چرۆ چەن خونچە چەن گوڵ
سووتا، هەڵوەری بە ناکامی دڵ
خەم و پەژارە وەک جاری جاران
باری بە وێنەی ڕەهێڵەی باران
لافاوی دووریی هات ڕای فڕانم
بەرەو نەهاتێ خۆشم نەزانم
شەش پەپوولەکەی گۆشەی باخەکەم
هەر بۆ ئێوەیە ئاخ و داخەکەم
لەو ڕۆژەوە من دوورم لە ئێوە
هەر خۆم ئەزانم دڵ چەن پەشێوە
هەر خۆم ئەزانم کام بڵێسەی خەم
لە دەروونەوە بەربۆتە جەستەم
هەر خۆم ئەزانم دەردی دڵی خۆم
توخوا با هەر خۆم بۆ خۆم خەم بخۆم
هەر خۆم ئەزانم چەن بە سەرسامی
گرتوومە ملی ڕێی بێ ئارامی
دەس لەناو دەستی دڵەی ڕەنجەڕۆم
بە ڕێی دڕکاوی مەینەتا ئەڕۆم
وەک مارانگەستە زامم پل ئەدا
بە ڕۆژ و بە شەو تەپاوتل ئەدا
ڕۆژ تا ئێوارە، شەو تا بەیانی
ساوای دڵ گەرمە جۆشی گریانی
لە تاو دووری جێ بە خۆم ناگرم
هەر ئەڵێی لەسەر پشکۆی ئاگرم
پەپوولەکانم: هەر خۆم ئەزانم
چەن بە ناسۆرن برینەکانم
شەش پەپوولەکەی گۆشەی باخەکەم
هەر بۆ ئێوەیە ئاخ و داخەکەم
من باخەوانی باخی ئێوە بووم
داخی سەر دڵی داخی ئێوە بووم
باخچەم ئەکێڵا بە برژانگی چاو
تک تک ئارەقم بۆ ئەکرد بە ئاو
بە تاسەی دڵ و سۆزی گیانەوە
بەهەشتی ئێوەم ئەڕازانەوە
تا ماندوو بکەن جووتە باڵەکان
بۆ سەر گەڵای سەوز گوڵە ئاڵەکان
تا گەشت و سەیران تێر و تەسەل بێ
شوێن حەسانەوە سەر لق و پەل بێ
هەڵمژن بۆن و بەرامەی خۆش خۆش
ئاونگ لە پەڕەی گوڵا بکەن نۆش
ڕۆژ بەسەر بەرن لە باوەش گوڵدا
شەویش لە کۆشی گەرمی توێی دڵدا
ئای لەو ئارامە، ئای لەو شادییە
ئای لەو ژیانی پڕ ئازادییە
کە بێن و بچن بە دڵی خۆتان
گیانی باخەوان ڕێی هاتوچۆتان
ئاخ هەوری چڵکن لە ئێوەی کردم
بە لافاوی سوور بۆ دووری بردم
شەش پەپوولەکەی گۆشەی باخەکەم
هەر بۆ ئێوەیە ئاخ و داخەکەم
یادی ڕۆژانی عومری ڕابردوو
کە چەن زوو هات و چەن زوو بەسەر چوو
یادی فڕینی ئەو ناو بەهەشتە
سەیر و سەیران و گەڕان و گەشتە
یادی ئەو هەموو یادگارانە
بزەی سەر لێوی ژینی جارانە
وا لەبەر چاوی خەیاڵاتی من
بە ڕۆژ و بە شەو هەر دێن و ئەچن
داخی بە جەرگم کە باڵ پەشێون
ئێوەش وەکوو من خەم لەسەر لێون
ئەزانم پاییز، پاییزی ماتەم
چی کرد بە گوڵ و گەڵای باخەکەم
ئەزانم ئێوەش وێڵ و ئاوارەن
وەک من دڵ پڕ لەم ناڵە و هاوارەن
بە شوێنی منا ئەسووڕانەوە
بە هیوای بەرە و باخ گەڕانەوە
ئیتر چۆن سۆزی دەروونی پەستم
گڕ بەر ناداتە دێڕی هەڵبەستم؟!
یان چۆن بڵێسەی پەژارە و خەمم
گڕ بەر ناداتە وشەی سەر دەمم
شەش پەپوولەکەی گۆشەی باخەکەم
هەر بۆ ئێوەیە ئاخ و داخەکەم
لافاوی دووری ئەنیشێتەوە
تەم و خەمی دڵ ئەڕەوێتەوە
دەستە بە دەستە باخەوانەکان
ئەگەڕێنەوە بەرەو باخەکان
ئەو سا سەرلەنوێ بە پەرۆشەوە
دەروونی شاد و دڵەی خۆشەوە
بەهەشتی گەشتی ئێوە خۆش ئەکەم
بادەی دڵخۆشی ئێوە نۆش ئەکەم
خەمی کۆنە و نوێی چەن ساڵەی تەمەن
بە دەستی شادی ئەکەین ڕیشەکەن
دەست ئەکەینە مل ئەو خەو بینینە
جا ساڕێژ ئەبێ ئەو گشت برینە
مژدە بێ مژدە دێمەوە لاتان
ئەکەم بژاری باخچەی هیواتان
شاد ئەبینەوە ئەمڕۆ یا سبەی
ئاوات، خۆزگە، خەو، ئەبن بە ئۆخەی
ئەژین ژیانێ هەمووی ئۆخەی بێ
هەرچی پێی بڵێن خەفەت ئەو نەیبێ
پەپوولەکانم! پەپوولەی ئازیز
وا بە سەر ئەچێ ماتەمیی پاییز
|
563
|
Salim
|
023
|
ا/غولامی دیدەیی مەخمووری تۆیە نێرگسی شەهلا
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
غولامی دیدەیی مەخمووری تۆیە نێرگسی شەهلا
لە ئاب و تابی ڕووی تۆ داغدارە لالەیی حەمرا
بەیازی ناسییەی تۆ بوو سفیدەی دا بە سوبحی عید
لە نوسخەی قیرگوونزولفت سیاهی برد شەوی یەلدا
عەقیمئاسا لە زگ وەستایەوە حەملی نەما ئیتر
لەپاش تۆ دایەیی دونیا بە میسلی مادەری [عیسا]
لە قوببەی نووری پوستانت یەدی بەیزا نموودارە
ئەبەد ناگاتە دوگمەی جیبی جامەی تۆ کەفی [مووسا]
خەزانی ڕەنگی زەردم باعیسی نەشوونمای تۆیە
سیاهی ڕۆژی مەجنوون سورمەیە بۆ دیدەیی لەیلا
لە سەیحەم هاتە لەرزش قەلبی گاوی ژێرزەمین ئەمشەو
دڵی کەیوان لە ئاهی من لە هەفتەم ئاسمان سووتا
دووسەد جار وەزعی چەرخی ئاسمان گۆڕا بە سەعد و شووم
ستارەی نەحسی من «سالم»! لە قەڕنێکا نەبوو ئاوا
|
1027
|
Ḧerîq
|
036
|
ێ/خودا تۆبە لەدەس شۆخێ کە وەختێ عیشوە دەنوێنێ
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
خودا تۆبە لەدەس شۆخێ کە وەختێ عیشوە دەنوێنێ
سەری تۆبەی مەلا و زاهید بە نۆبەی جیلوە دەشکێنێ
ستونی قامەتت ڕاگرتووە بۆ خێوەتی دینم
خودا بۆ توولی عومرت ئەو تەناف و دارە نەپسێنێ
لە ڕەمزا حیکمەتولعەینی ئیشارەی چاوی بیمارت
بە قانوونی ئەدەب ئایەی شیفا بۆ ئێمە دەخوێنێ
نەخۆشی دەردی هیجرانم ویسالی تۆیە دەرمانم
شیفام نایە مەگەر بێنێ نەسیمی پەرچەمت بێنێ
خەیاڵی نەوبەهار و سەیری گوڵزاری عەزیزانم
گەهێ بۆ ڕووی گوڵ و گاهێ لەبۆ سەبزەی خەتم دێنێ
زرێی زولف و موژەی تیر و برۆی شمشێری ڕاکێشا
لە زومرەی ئاشقانی خوێنبەهای ڕوخساری دەستێنێ
لەڕێی بادەی پیاڵەی چاو و شیشەی گەردنی ساقی
کەسێ گەر ئابڕووی بێ ڕەنگە جامی عەیشی بڕژێنێ
دەزانی بۆ تەرازووی زوڵفی سەرناکا لەهیچ لاوە؟
بە پارسەنگی حەیا دەستی لەمیزانا دەبزوێنێ
«حەریقی» ناری هیجران و غەریقی ئەشکی حیرمانم
ئەگەر ئەو بێ دەخنکێنێ، ئەگەر ئەم بێ دەسوتێنێ
|
415
|
Narî
|
033
|
م/بۆ نەفسی خەتا چوو بە عەبەس غەرقی خەتا خۆم
|
پێنج خشتەکی
|
مفعولُ مفاعیلُ مفاعیلُ فعولن
|
بۆ نەفسی خەتا چوو بە عەبەس، غەرقی خەتا خۆم
هەم سایە لەگەڵ فاسقی بێ شەرم و حەیا خۆم
مەحکوومی هەوا خواهی تەڵەبکاری ڕیا خۆم
بێ تاعەت و زیکر و عەمەل و حەمد و سەنا خۆم
ڕووزەرد و سەرئەفگەندەیی دیوانی خودا خۆم
نابێ بە بەشەر کەس بە سەر و سوورەت و قامەت
تا جیلوە نەدا مەعریفەت و زوهد و کەرامەت
نەک وەک منی وەحشی کە دەمێ نیمە نەدامەت
بۆ سەتری خەتاپۆشی عیبادەت لە قیامەت
عوریان و سەراسیمە و بێ بەرگ و نەوا خۆم
یەک لەحزە نەبوو من بە هەوەس ڕوو لە خودا کەم
تەرکی عەمەلی مەعسیەت و ڕەسمی جەفا کەم
خۆم مایلی داب و ڕەوشی ئەهلی فەنا کەم
سامن بە چ ڕوو، ڕوو لە دەری داری بەقا کەم
داماو و حەزین و خەجڵی ڕۆژی جەزا خۆم
گەهـ مایلی حیرس و تەمەع و بوغز و عەداوەت
گەهـ عاشقی بەزم و تەرەبی ئەهلی شەقاوەت
گەهـ تالیبی ڕیشوەی عەبەس و پووچ و قەزاوەت
پۆشیویە هەموو لەوحی دڵم گەردی قەساوەت
بۆ حوسنی ڕەوەش بێ هونەری سیدق و سەفا خۆم
موسریف ڕەوش و غافڵ و بێ زوهد و قەناعەت
پێچامەوە دێوانە سیفەت سەر لە ئیتاعەت
هەنگامی غەم و زەلزەلە و گەردشی ساعەت
بێ تۆشەیی ئەعمال و بەبێ نەقد و بیزاعەت
بێ مەعریفەت و ڕوشد و بەبێ نوور و زیا خۆم
پەیوەستە لەگەڵ غەیبەتە ئەورادی زوبانم
بۆ بابی نەزەر شاهی نەزەربازی جیهانم
سەرپاکی پڕوپووچە مەقالات و بەیانم
من موستەحەقی سەرزەنشی پیر و جوانم
بێ حورمەت و بێ عیززەت و بێ قەدر و بەها خۆم
عالەم کەسەف ئارایە لە هەنگامی حیسابا
ئەعمالی خەلایق ڕوخی زەردە لە حیجابا
مەسئوولە هەموو کەس لە گوناهـ و لە سەوابا
ئەو ڕۆژە منم مات و خەجاڵەت لە جەوابا
گیرۆدەیی داوی عەمەلی قوبح و بەڵا خۆم
ناگەم لە تەریقی هونەرا قەت بە [نیزامی]
یاخود لە سلوکا بە دەری دەوڵەتی [جامی]
دوورم لە خەزێنەی کەرەمی [مورشیدی شامی]
بێ بەخشش و فەیزی نەزەری [شاهی حیسامی]
بێ پرتەوی ئەنواری عەزیزانی سەفا خۆم
ناگەم لە ئەدەبدا، بە سەفی پاکی موریدان
یاخۆ لە وەفادا، بە وەفاداری سەعیدان
مەهجوری سەفی خوانی سەخای شاهی شەهیدان
بێ بەهرە لە خاسانی خودا و ڕوو لە پەلیدان
بێ خێر و پەڕاگەندە و موحتاج و گەدا خۆم
«ناری» بە هەدەر ڕۆیوە ئەوقاتی حەیاتی
عەنقا سیفەتە ئایەت و ئاساری نەجاتی
نوقسانە بە تەرزی خیرەدی سەوم و سەلاتی
وا چاکە بڵێ تاکوو دەمی ڕۆژی مەماتی
مەحروومی وەزیفە و سونەنی فەخری وەڕا خۆم
|
337
|
Nali
|
0072
|
ی/ئەی قەلعەیی ماهم کە دەڵێی ئەوجی بورووجی
|
غەزەل
|
مفعولُ مفاعیلُ مفاعیلُ فعولن
|
ئەی قەلعەیی ماهم کە دەڵێی ئەوجی بورووجی!
وەی قوللەیی دووری کە دەڵێی قامەتی عووجی!
وەک قافی زەمین قابیلی ئیکمال و تەرەققی...
وەک بورجی سەما لایقی ئیقبال و عورووجی!
ئەی ئاهووی نادیدە بە تەئسیری مەهیبی
یا گەوهەری ئەسدافی و یاقووتی دورووجی
بۆ مەجلیس و یاریی سەبەبی شەوق و سیراجی
بۆ ڕاو و سواریی عەلەمی زین و سورووجی
سەد حەیفی لە بۆ کەعبەیی حوسنت کە بەسەریا
نەججاشیی خەت هاتووە نێزیکە خورووجی
هەرچەندە دەکەن قەتعی سەرت، دێیەوە ئەی خەت
وەک (هیندووی سەححاری مەجووسی) چ لەجووجی!
تەلوینی ڕەقیبت چ بەیان کەم بە (مەقامات)؟!
مەشهوورە حیکایاتی (ئەبوو زەیدی سورووجی)!
مەعلوومە لەوێ ڕاز و خوتووری دڵی نالی
++
|
938
|
Ḧacî Qadir
|
035
|
م/وەکوو ڕۆژ و شەوە فەرقی گودازی شەمع و سووتانم
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
وەکوو ڕۆژ و شەوە فەرقی گودازی شەمع و سووتانم
کە ئەو هەر شەو دەسووتێ، من هەموو دەم؛ گەرچی ئینسانم
بە تەخمین وەسفی فیردەوس و جەهەننەم بۆچ دەکا واعیز
لە سایەی وەسڵ و هیجرانت بە خۆم دیتوومە دەیزانم
لە سیڕڕی حیکمەتی چاوت گەیشتم باعیسی ڕووحە
تەبەسسوم ماوە تێ ناگەم لە فەهمی ڕەمزی حەیرانم
کزەی جەرگم دەخیلت بم فیراقم کرد ئەوا مردم
دەسا دەی بێرە لام ساتێ نەماوە تابی هیجرانم
ئەبووزەیدی دەکا ڕۆحم لەگەڵ ماچی دەمت ئەمما
دەترسێم وەک نیشانم دا بڵێ: هیچە و پەشیمانم
کە دوێنێ هاتی فەرمووت بێ و نەهاتم مەسڵەحەت وا بوو
ئەمێستە چاوەکەی من چی دەفەرمووی بەندەفەرمانم
ئەگەر بەغدا شکا سەددی، نەما داری لە سەر بەردی
لە دەجلەی ناگرن «حاجی»، دیارە جۆشی گریانم
|
996
|
Ḧerîq
|
003
|
ت/ئەم خوسرەوی خووبانە کەوا دێتە نەزارەت
|
غەزەل
|
مفعولُ مفاعیلُ مفاعیلُ فعولن
|
ئەم خوسرەوی خووبانە کەوا دێتە نەزارەت
شیرینە ئەگەر دڵ بڕفێنێ بە ئیشارەت
ئیسمێکی شەریفی هەیە مەنعە لە تەسەڕڕوف
جیسمێکی لەتیفی هەیە لاییق بە سەدارەت
نەقدی دڵ و ڕووحم هەیە بۆ موژدە لە ڕێدا
زۆر لاییق و شایستەیە بیدەم بە بەشارەت
میوەی ئەمەلم کاڵە بە دوو چاوەیی کاڵی
کالایی خەیاڵم هەموو ڕۆییوە بەغارەت
لەو وەختەوە، تەخفیف کرا ئیسمی شەریفت
من سووکی لەلام بۆتە نیهایاتی وەزارەت
نوقتەی دەهەنت وا دڵی هێناومە تەنگی
جێگایی خەیاڵی نییە بۆ فکری بەکارەت
تۆ ساحەبی ئەم چاهی زەنەخدانە بی قوربان
سەد یۆسفی کەنعانی دەبێ بێتە زیارەت
باکم نییە لەو خەنجەرە دەیکەی بە کەمەردا
شمشێری برۆت جەرگی بڕیوم بە ئیشارەت
شەیتانی ڕەقیب دوشمنمە بۆیە کە ڕەحمان
ڕەحمی نییە بۆ حاڵی دڵی پڕ لە مەرارەت
|
536
|
Qaniʕ
|
065
|
گوڵاڵەی مەریوان/م/برا وەڵا بە دەردێ وا دوچارم
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن فعولن
|
برا، وەڵا بە دەردێ وا دوچارم
بەبێ ئارام و سەبر و بێ قەرارم
ئەگەر گریام لەبەر بێ هۆشی کوردان
مەکەن مەنعم کە چۆن بێ ئیختیارم
تەماشای خۆم ئەکەم یەکجار هەتیوم
لە شەرق و غەربەدا بێ خەمگوسارم
بە ئەحواڵت قەسەم ئەی کوردی سەرشێت
منیش وەک تۆ، بەبێ بادە خومارم
چلۆن نەگریم بە چاوی خۆم ئەبینم
کە بەدگۆ دێتە سەر جۆیبارم؟
هەزاران ئینقیلابم هات بە سەردا
کە چی هەر من خەواڵوو و بەردەبارم
مەڵێن «قانع» نەزان و زۆر بڵێیە
لە قەبریشدا بەوەڵا ئینتیزارم
|
700
|
Salim
|
165
|
و/پارساڵ لە وەسڵدا بە سەفا عەیشی جەمم بوو
|
غەزەل
|
مفعولُ مفاعیلُ مفاعیلُ فعولن
|
پارساڵ لە وەسڵدا بە سەفا عەیشی جەمم بوو
لەو کەونەدا شەوکەتی شاهی عەجەمم بوو
وەک ڕاهیبی پازەند بە ئەدەب مەحوی نەزەر بووم
تەزیین بە تەڵا و خشڵی مولەووەن سەنەمم بوو
لەو خەڵوەتە خاسسەم لە لەب و عاریز و دیدەی
پەیوەستە شەراب و مەزە و شەوقی شەمم بوو
وەک تاجیری دەوڵەت بەهەوای خەزنەیی ڕووی یار
بۆ شاهیدییی گەنج بیشارت عەلەمم بوو
دەمدا بە لەبم لەعل و دوو لەب گۆیی بلووری
پەیوەستە لەگەڵ خۆم وەکوو حاتم کەرەمم بوو
شادیم لە هەوای سوورەتی ئەو گەییە مەقامێ
سەد شاهیدی وەک شەککەر و شیرین خەدەمم بوو
تا ئامەدی تالیع بوو وەکوو خوسرەوی پەروێز
گەهـ بادە بە لەب، گەهـ لە لەبا غونچەدەمم بوو
نامەد کە ترازاندی لەب و لەب لە لەب و مەی
«سالم» لە فیراقا نە ئەوم بوو نە ئەمم بوو
|
463
|
Narî
|
085
|
ە/غەمی شێخ و فیراقی تۆ کە باری شانی پیریمە
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
غەمی شێخ و فیراقی تۆ کە باری شانی پیریمە
بە ئەمری حوکمی بەدبەختی وەزیفە و ڕەسمی پیریمە
نەما ڕەسم و غەزەل ئەمڕۆ لە بازاڕی خەیاڵاتا
+++
تەمەننا کردنی ئاوی حەیاتی وەسڵی تۆ بۆ من
لە خاترمایە نازانم لە شێتی یا لە ژیریمە؟
لە وەقتی پیریا عەکسی جوانی تۆیە هەمڕازم
عەسا سوورەت لە گەردشدا ئەساسی دەستگیریمە
بە ڕەسمی یاوەری مومکین نەبوو سەرفی جوانی کەم
بە پیری تازە فکر و غائیلەی ڕوتبەی موشیریمە
قەزا بۆ دڵ لە بۆ قائیممەقامی وەسڵی تۆ هیجرت
وتی دەرچۆ لە فرمانی قەزا نۆبەی مودیریمە
بە من چی نیعمەتی دیوانی ئەعیانی [سلێمانی]
کە سفرەی هیجری تۆ غارەتگەری تەختی ئەمیریمە
لە سەر سفرەی فیراقت مایلی تیعدادی نیعمەت کەم
ئەلەم چا، قاوە میحنەت، کفتە غەم، هەم نانی تیریمە
مەڵێ کەم تاقەت و بێ دوورییە «ناری» لە سەختیدا
لەگەڵ هیجرانی تۆ، مانم نیشانەی بێ نەزیریمە
|
760
|
Salim
|
225
|
ە/بۆ منی بێ سەروپا غەیری وەفا پیشە نییە
|
غەزەل
|
فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن
|
بۆ منی بێ سەروپا، غەیری وەفا پیشە نییە
بۆ دڵی من سەنەما جوز ستەم ئەندیشە نییە
تاب و ڕەنگم نییە ئەزبەسکی تکا خوێنی دەروون
مەیی ئەحمەر کە نەما ڕەونەقی ناو شیشە نییە
چ تەکانێکە خودایا هەرەسی هیجری حەبیب
بۆ نیهالی ئەمەلم شاخ و بەر و ڕیشە نییە
وام تەراشیوە بە ناخون لە غەمت سینەیی ڕێش
شوهرەتی کۆهکەن و وەسفی دەمی تیشە نییە
بەس بسووتێنە لە غەم «سالم»ی میسکین، کە جەفا
بۆ وجوودی سەر و پا لە هەموو دەم پیشە نییە
|
348
|
Nali
|
0086
|
ێ/خاڵی نییە ڕەشماری دوو زوڵفت لە بەڵایێ
|
غەزەل
|
مفعولُ مفاعیلُ مفاعیلُ فعولن
|
خاڵی نییە ڕەشماری دوو زوڵفت لە بەڵایێ
حەڵقەی شەڕییان بەستووە هەر یێکە لە لایێ
عاشق دڵی نایێ لە دڵارامی جودا بێ
ئەڵبەت کە دڵارامی لەوێ بێ، دڵی نایێ
بنواڕە خۆشیی ڕەقسی لەگەڵ خەرقەیی ئەزرەق
مومکین نییە بەم پاکییە، لەم ئەرزە، سەمایێ
مومکین نییە جەلبی دڵی خووبان بە من و تۆ
نەمبیستووە تەسخیری مەلایک بە مەلایێ
نەقدی دڵ و جان بۆ قەدەمت نیمە بەهایە
غەیری ئەمە، قوربان، بەخودا نیمە بەهایێ
ئەی شەمع! بترسە لە هەناسەم کە بگاتە
ئەو دووکەڵی زوڵفە کە پەرێشانە بە بایێ
تا چاکی نەکەی پڕ لە هەوا سینەیی نالی
وەک زەنگڵە ئاوازەیی ناڵەی دڵی نایێ
|
951
|
Ḧacî Qadir
|
054
|
ی/ئاسمانی بێستوون وەک خوسرەوی میهری هەڵات
|
قەتعە
|
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
|
ئاسمانی بێستوون وەک خوسرەوی میهری هەڵات
هیندی شەو تێک چوو، شکا وەک موویی زەنگی لەشکری
ئیتتیفاقەن ئیتتیفاقم بوو لەگەڵ [نالی] وەکوو
تاجر و گەوهەر لەگەڵ گەوهەرفرۆش و موشتەری
چەند غەزەل بوون تازەبافتی کارگاهی موشتەری
تاجیر و گەوهەر مەتاع و شامی غوربەت تاجیری
یەک یەکی هێنایە دەر، گەردی کەسادی لێ تەکاند
دایە من فەرمووی درێغا کەس نییە سەوداگەری
دەست بە دەستی خستم و هەم دایە بەر با مەجمەعم
ئاسەفی من بای لە جەمعێ تۆ کە «حاجی» قادری
|
974
|
Ḧacî Qadir
|
081
|
ە/ئەگەر خاڵت بڵێم میشکی خەتایە
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن فعولن
|
ئەگەر خاڵت بڵێم میشکی خەتایە
عەزیزی من ئەمەم عەینی خەتایە
لە بەر نەوخێزی سەبزەی دەوری لێوت
تەنم کاهیدە میسلی بەرگی کایە
دەڵێن عەنناب و شەککەر چاکە بۆ دەرد
گوڵاوی لێوی تۆ بۆ من شیفایە
تەبیبم هاتە بالینم وەهای گوت:
درێغا دەردی عیشقە، بێ دەوایە
ئەگەر کوفرە بڵێم من موبتەلاتم
وەرە سا بمکوژە بیللا غەزایە
ئەوە خاڵە لە سەر گۆنای شەریفت
وە یاخود دانەیی داوی بەڵایە
خەمیدە قامەتی داوی خەمی تۆم
ئەمەندەی ڕاستە «حاجی» بێ ڕیایە
|
824
|
Wefayî
|
033
|
م/ئەگەر بێ یادی زولف و چاوەکەت یەک لەحزە سابیر بم
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
ئەگەر بێ یادی زولف و چاوەکەت یەک لەحزە سابیر بم
ئەسیری بەندی کافر کوشتەیی بێدادی ساحیر بم
ویساڵی خاڵەکەی لێوت حەیاتی عاشقە ئەمڕۆ
بە حەققی ساقیی کەوسەر بڵا لەو بەزمە حازر بم
نیگاهی گەرمی تاراجی هەموو دەرد و غەمە وەک مەی
کوشندەی میحنەتە قوربانی نەشئەی دەوری ساغر بم
بە جەزبەی خاڵی ڕووت بەڵکوو بە باغی حوسنی تۆ شاد بم
دەبێ من هەر لەسەر ئایینی ئیبراهیمی ئازەر بم
کەمەندی زولفەکەی تۆ بمگرێ من عاشقی ڕووتم
موراد و مەتلەبێکی دیم نییە، «غیر از» تو، کافر بم!
وەکوو پەروانە دەگریم و دەسووتێم دوور لە زولفی تۆ
هەتا کەی من لە داغی تۆ حەریقی ئاو و ئاور بم؟
بە خەندێکی دڵی بیماری ئەو چاوانە مەشکێنە
لە ئەم گوڵقەندە مەحروومم مەفەرموو بەڵکوو چاتر بم
«وەفایی»! گەر بە هەویای وەسڵی زاری دڵ مەدە زولفی
مەحاڵی عەقڵە جەمعییەت کە من ئاشوفتەخاتر بم
|
817
|
Wefayî
|
024
|
ت/یار هاتە تەبەسسوم بە هەناسەی منی مەبهووت
|
غەزەل
|
مفعولُ مفاعیلُ مفاعیلُ فعولن
|
یار هاتە تەبەسسوم بە هەناسەی منی مەبهووت
گوڵ گوڵ بە نەسیمی سەحەری غونچە دەپشکووت
وا زولفی لەسەر گەردەنی لاچوو بە هەناسەم
شەو فەجری بەیان بوو کە نەسیمی سەحەر ئەنگووت
هاڕووتی دڵم هات و لە چاهی زەنەخت کەوت
سەرگەشتە لە دووی غەمزە بە دوو نێرگسی جادووت
ئەبرۆت مەدەدی زولفە بە کێشانی دڵاندا
بۆیێکی وەها خەم بووە شاهێن و تەرازووت
سەف بەستە هەموو مونتەزیری ئەمرو نیگاهن:
قوللابی موژەت، زولفی ڕەشت، گۆشەیی ئەبرووت
هەریێکی لەلایێ بە تەمای قەتڵی «وەفایی»ن:
تابووری حەبەش، لەشکری چین، عەسکەری هیندووت
|
191
|
Kakey Felaḧ
|
108
|
لە وەڵامی نامەیەکدا
|
نوێ
|
FreeVerse
|
=١
کە شەپۆلی شەماڵەکەت
لەناخەوە هەژانمی
پەرداخی فرمێسکی پڕبووم
تاسەی دووریی
بە یەک قڵپ ڕژانمی
***
لە خەم و پەژارەی خۆما
لەناوەوە
شانە شانە پوورەهەنگ و
جێی شارە زەردەواڵە بووم
کش و مات و وڕ و بێ دەنگ
کە چی گیانە
لەو دوورەوە
هەستی تۆ ورووژانمی
***
چەشنی گوڵە بەرۆژەیەک
بەسەر لقی بەرزی خۆرپەرستی و
ژیانمەوە
هەڵ نیشتووم
کە چی کڵپەی هەناسەکەت
بە ڕەگەوە برژانمی
=٢
دە ئەی بەچکە چۆلەکە
بێ پەڕ و باڵ و باڵدارەکە
ئاوارەکە
بۆ لقەکان، هێلانەکە
هەر بخوێنە و بخوێنەوە
***
دە ئەی بەفر هەناوەکە
ئەی دڵداری لوتکەی بەرزی
چیا گردن پیرۆزەکان
نەرم نەرم، هەر ببارێ و
بشۆرەوە ئازارەکان
بۆ گزنگی هەتاوە کە
***
بەلەمەوان!
لەناو دەریای بێ سنووری
ناز و خۆشەویستی خۆتا
بەرەو ئاسۆی هەرە بەرز و
گەش و پیرۆز
بۆ پێشەوە هەر مل بنێ و
سەوڵ لێدە
بۆ مژینی شیلەی ژیان
=٣
من ئەزانم، گوڵ و گەڵا
هەر لەسەر لق و پەلی خۆی
سەوز و ئاڵە
من ئەزانم ئاوی کانی
وەکو کۆرپەی کۆشی دایک
هەر لەسەر سنگی سەرچاوە
ڕوونی نازە و
ئەڵێی دوو چاوی قرژاڵە
من ئەزانم کەوی نامۆ
لەقەد پاڵی شاخ و کێوا
بەرەڵا بێ
دەنگی دلێر و زوڵاڵە
بەڵێ، بەڵێ، من ئەزانم
مرۆڤی دوور و ئاوارەش
لە بەهەشتا
بۆ دۆزەخی نیشتمانی
شیرینیی ژیانی، تاڵە
=٤
ئەمە وایە
ئەمە ئایینە، بڕوایە
کە چی لەگەڵ ئەوانەشا
خۆ شل کردن، «ترازاندن»
تا لێواری «کەمێ مردن»
ناڕەوایە
ئەزانی بۆ، چونکە مرۆڤ
ئەوەندەی لاوازی تیایە
سەد ئەوەندەش
سەرچاوەی پیرۆزی و ژیری و
گەورەیی وای لە ناخایە
کارێزێکە، وەک داربەڕوو
ڕەگ و ڕیشەی چڕ و قووڵی
لەبێخایە، لە بن نایە
=٥
لەگەڵ هەموو ئەوانەشا
کە دەیزانم، خۆزگەم وایە
دڵێکی ئەوەندە گەورە و
دەروونێکی وام هەبوایە
چی خۆشەویستی هەڵئەگرێ
لەم ناو سروشت و دنیایە
بڵێم ئۆخەی لە دڵمایە
بڵێم ئۆخەی لەگەڵمایە
لە گیان و چاوی تۆدایە
|
883
|
Wefayî
|
101
|
ە/بریندارە دڵم سەودازەدەی زولفی دڵارامە
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
بریندارە دڵم سەودازەدەی زولفی دڵارامە
مەکەن مەنعی دڵی زارم کەوا بێسەبر و ئارامە
بە ناز هات بۆ تەماشای شیوەنی دڵ، پێکەنی فەرمووی:
لەگەڵ گریەی سوراحی، نەشئەیی مەی، خەندەیی جامە
موفەسسیر غەمزەکەی ڕێزە و شکستەی زولفی مەعنا کرد
دەڵێ: چی کەوتە بەرپێم کافریش بێ سەر بە ئیسلامە
خەتی هات و بەسەرچوو ڕەونەقی زولفی دڵئاوێزی
لە تازیەی ئەهلی دڵ گیرانی ڕۆژ مەشهووری ئەییامە
بە مەرگی من هەتا ماوم سەرت وابێنە بیزانم:
ڕوخە یا بەرگی نەسرینە؟ لەبە یا شەککەری خامە؟
بە مەحزی ڕوئیەتی زولفت سەرم دانا، دەبێ چ بکەم
لەئەم بازاڕە تەرکی سەر کە ئەووەڵ سوود و سەودامە
بە غەمزەی چاو و لوتفی ئەو دەمە ڕۆحم وەبەر بێنە
دەمی تۆ ڕۆحی شیرین، چاوەکەی مەستت مەسیحامە
لەشەوقی ڕووت دەناڵێنم لە سایەی گەردەن و زولفت
گوڵستان بێسەدای بولبول نییە، گەر سوبحە، گەر شامە
بە تاتا زولف و ڕووی کردە «وەفایی» پێکەنی یەعنی:
شەکەر هەمڕاز و عەنبەر هەمسەر و گوڵ باغی باڵامە
|
965
|
Ḧacî Qadir
|
070
|
ێ/ئافتابی حوسنی تۆ ڕۆژە کە دێ و ئاوا دەبێ
|
غەزەل
|
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
|
ئافتابی حوسنی تۆ ڕۆژە کە دێ و ئاوا دەبێ
قامەتیشت وەک هیلالی یەکشەوە ئا وا دەبێ
کامە دانا مێزەری دانا و فێسی کردە سەر
بێحەیا و سەرپەل و سەرخۆش و بێپەروا دەبێ
پادشاهێکم هەیە گەر من بکاتە دەرکەوان
حاجیب و خەددامی من ئەسکەندەر و دارا دەبێ
داوی ناوە زولفی دوولانە لە هەردوو لامەوە
دڵ گرفتارە ئەگەر لەم لا نەبێ لەو لا دەبێ
شەو لە بەزمی دولبەرم بەم تەعنە وا سووتاندمی
چاوی دا پەروانە فەرمووی عاشقی هەر وا دەبێ
واسفی قەددی ئەتۆ خامەی دەبێتە نەیشەکەر
ئەلفی قەددی موستەقیمی قافیەی باڵا دەبێ
سەرسپی و دڵ ڕەش بوو «حاجی» تا فەقێ بوو، ئێستەکەش
ڕووڕەشێکە ڕیش سپی، خوا عالیمە هەر وا دەبێ
|
1014
|
Ḧerîq
|
022
|
م/نەما ئاوی بەقا بادی فەنا خاکی بە با داوم
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
نەما ئاوی بەقا بادی فەنا خاکی بە با داوم
کە یارم ئاگری دووری لە پێستی جەستە بەرداوم
بە قوربانت بم ئەی ساقی بدە پێم ڕاحەتی ڕووحم
بەبێ ئاوی حەیاتی تۆ جگەرسووتاو و برژاوم
بە شەوقی شەوچرای کوڵمت فریوت دا کە مورغی دڵ
بە شێوەی زولفەکەت زانیم کە من گیرۆدەیی داوم
کە دیتم شەمعی ڕوخسارت بە پەروانەی دڵی خۆم کوت
لەنێو چاوانی خۆم نووسیوە هەر بەو شەمعە سووتاوم
تەماشای چاوەکەم کردی برۆت فەرمووی ئەمن تاقم
بە شۆخی زوڵفی لاولاوت دەوێژێ هەر ئەمن لاوم
دەڵێن وا جێژنی نەورۆزە، دڵم پڕ ئاتەش و سۆزە
وەرە بۆ جێژنە پیرۆزە بدەم ڕووحم بەسەرچاوم
وەرە سەرچاوەیی چاوم دەڵێی دەریایی عەممانە
تەماشای ئەشکی گوڵنارم لە سایەی چاوی خوێناوم
هەمووکەس مەستی بادەی کەیف و شەوقی بەزمی جانانە
بەتەنیا هەر ئەمن ئەمڕۆ لە خاکی مەینەتا ماوم
تەماشای چاوی نێرگس کە بە مەستووری چ مەخموورە
تەماشای پێکەنینی گوڵ بە ئەحواڵی پەشێواوم
دییارە ساقی بێ باقی، نییە مەیلی بە دڵداری
دەڵێم ها نەقدی جان و دڵ، دەڵێ لاچۆ لەبەر چاوم
دەوای هیجرانی گوڵ ئەی دڵ لە [شێخ ئەحمەد] تەمەننا کە
بڵێ ئەمڕۆ بە ناحەق نەونەمامێ جەرگی پێکاوم
حەقم بستێنە ئەی نەخلی موراد و سەروی ئازادم
وەکوو عاڕەب دەخیلت بم زەلیل و زار و داماوم
«حەریقی» ناری هیجران و غەریقی ئەشکی حیرمانم
لە خاک و بادی عالەمدا ئەنیسی ئاگر و تاوم
|
751
|
Salim
|
216
|
ێ/چ حاسڵ ئەژدەهای زوڵفت بەدایم وەقفی گەردن بێ
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
چ حاسڵ ئەژدەهای زوڵفت بەدایم وەقفی گەردن بێ؟
کەرەم کە، با ئەمانەت یەک شەوێ تەوقی ملی من بێ
کە بێ تیری نیگاهت وەختی ئیما بۆ دڵی خوێنین
بە نەرمیی مۆمە سینەم گەر بە سەختیی حیسنی ئاهەن بێ
نیامی تیغی پاداشە بە مەخفی دڵ لە سینەمدا
لە وەختا هەر کەسێ فرسەت بە دوشمن دا دەبێ ژن بێ
هەتا جێت غورفە بێ وەک دووربینە دیدە بۆ چیهرەت
بە تیری غەمزەت ئەر وەک پەنجەرە دڵ جوملە کونکون بێ
لە ڕووی ئەغیار ئەگەر شیرینە حەرفم مەسڵەحەت وایە
لەگەڵ مەردی گەدا کەلبی دڕندە سەعبە دوشمن بێ
نەنووسراوە لە مەکتەبخانەیی عیشقا حورووفی «نا»
لە جوابت هەر «بەڵێ» بۆ «سالم»ە گەر ئەمری مردن بێ
|
1023
|
Ḧerîq
|
032
|
ی/لەلام وابوو کە تۆ سەیید ڕەشید یاری لە بۆ یاری
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
لەلام وابوو کە تۆ [سەیید ڕەشید] یاری لە بۆ یاری
لە موڵکی میهرەبانیدا لە یارانی وەفاداری
لەگەڵ هەر زەڕڕە بۆ جیلوەی جەلای میهری جیهان ئارا
لە شەوقی موشتەری، نووری قەمەر وەک زوهرە سەییاری
جیواری ڕەحمەت و دەستگاهـ و پێشگای عەدڵ و ئینسافی
لە دەربارەی فەقیران ڕاست ئەمینی ئەهلی دەرباری
لە زومرەی چاوەشانی بارەگای باری سەلای عامی
لە حەلقەی مەهوەشان سەرخۆشی و هەر مەست و هوشیاری
تەلیعەی فەوجی ئەوج و یاوەری سوڵتان و سەرهەنگی
لە سەربازانی مومتازی، لەسەر عەسکەر قومانداری
چ خێر بوو دەوری بەزمت بێ سەدای شاباشی «چاوەش» چوو
نەوای تارت چەنێ تار بوو دەمی پێک ساز نەهات باری
نە وەک مەدورەڕێ بێ چاوەڕێ ماوم لەبەر چاوان
لەدەس چوم و لەپێ کەوتم، بەسەر زیندووم بە بیماری
نەقورعەی من لە جیبی جامەخانەی مەڕحەمەت دەرهات
نە ڕوقعەی تۆ بە ڕەسمی توحفە دیداری بووە دیاری
کە تۆش هیچ بووی وەکوو من با لەمەولا ڕوو لە مەولا کەم
بەخوا غەیری من و تۆ وەک من و تۆ بۆ مەدەدکاری
|
659
|
Salim
|
122
|
م/مورادم حاڵی خۆمە گەر حەدیسی شۆری بولبول کەم
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
مورادم حاڵی خۆمە گەر حەدیسی شۆری بولبول کەم
ئیشارەی ڕوویی تۆیە گەر بەیانی نازکیی گوڵ کەم
بە میقرازی ئەجەل کۆتا بێ میسلی پەرچەمت عومرم
لەسەر تەعریفی مووی زوڵفت ئەگەر بێم وەسفی کاکوڵ کەم
ئەبەد ئاشوفتەخاتر بم لە هیجرانا هەتا دەمرم
ئەگەر بێ زوڵفی موشکینت لە باغا مەیلی سونبول کەم
بنێرێ یاری شیرینم ئەگەر بۆ جانی شیرینم
دەرەک بێ جێم لە دۆزەخدا ئەگەر ئانێ تەئەممول کەم
مەلالی ئارەزوو «سالم» بەقەد دووری لە دڵمایە
لە وەسڵا بۆ تەماشای ڕوویی دڵبەر گەر تەغافول کەم
|
647
|
Salim
|
110
|
م/خەراب بێ خانەیی دڵ هەر وەکوو خانەی خەراب کردم
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
خەراب بێ، خانەیی دڵ هەر وەکوو خانەی خەراب کردم
خوداوەند ئابڕووی دیدەم بەرێ وەک ئابڕووی بردم
هەتا زیندووم دەچێنم توخمی هەر خارێ لە دڵ بەڵکەم
کە بێی بۆ سەر مەزارم دامەنت بگرن ئەگەر مردم
دەبینم مووی موژەی مووریچە میسلی زەڕڕەبین میرئات
لە فیکری مووشکافی مووی میانت وا بەدڵ وردم
لە سەرمای قەوسی سەردی میهری تۆدا وا بەیەک هاتم
لە ڕێی چەوگانی میحنەتدا وەکوو گۆ دائیمەن گردم
بەبێ سەددی تەنم بۆ دڵ، ڕەهێ غەم کوا لەبەر ئەشکم؟
هەمیشە بۆ عوبووری قافڵەی جەورت وەکوو پردم
++
وتم: جانا بەڵەد نیم ئیستیلاحی ئێوە من کوردم!
|
652
|
Salim
|
115
|
م/سەهی قەددانی موشکین زوڵف و پەرچەم
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن فعولن
|
سەهی قەددانی موشکین زوڵف و پەرچەم
++
نەزەر زاهید قەرارێکی قەدیمە
++
مەڵێن گەردوونە ڕەنگڕێژی موسیبەت
++
بە تەرکی دڵبەرم ناسیح مەڵێ هیچ
++
بە ئیما گەر تەڵەب کەی گیانی شیرین
++
بەجوز عوننابی لێوت بۆ تەبی دڵ
++
وەها مەحوم لە سەودای عیشقی تۆ دا
++
غورووبی ڕۆژی غەم زۆر چاکە گەرچی
++
وەفای دونیا لەگەڵ هەرکەس دەمێکە
++
حەریفی تۆم منیش ساقی! نیگاهێ!
++
دەزانم لوتفی تۆ وەک میهری گەردوون
++
جیهان «سالم» وەکوو مارانی زەححاک
++
|
104
|
Hêmin
|
079
|
تاریک و ڕوون/ڕۆژگاری ڕەش
|
مەسنەوی
|
7Syllabic
|
ئەو ساڵ جێژنەمان تاڵە
دوژمنی زاڵم زاڵە
لاو جێیان سیاچاڵە
دەستی دۆیان بەتاڵە
***
گاڵتەوگەپ و پێکەنین
شەوداوەت و هەڵپەڕین
جێگای خۆیان دا بە شین
دیسان خەمیان دابەشین
***
پۆلی جوان و نەشمیلان
دەستەی دەسماڵ تەنزیلان
ئەو ساڵ ناچن بۆ دیلان
نەنگە دیلان بۆ دیلان
***
بڕا نانی سەرخوانان
گرا لاوی گوێسوانان
کاڵ بۆوە پەنجەی جوانان
کوانێ گەمەی جێ ژوانان؟
***
وەپاش کەوت خەباتمان
داگیراوە وڵاتمان
تێپەڕی ڕۆژی هاتمان
ڕووخا کۆشکی ئاواتمان
***
نەهاتی و تەنگانەیە
باو باوی بێگانەیە
خەزری ئەو یەکانەیە
لێمان لە بەهانەیە
***
بووینەوە دیل و یەخسیر
وڵاتمان کرا داگیر
ڕاوکەر بوونەوە نێچیر
یووسف خرانە ناو بیر
***
حکوومەت نیزامییە
تۆزێک ئازادی نییە
ئامانجی دوژمن چییە؟
قڕکردنی خەڵکییە
***
کە شەو داهات دیژبانی
لێمان دەچتە سەربانی
تفەنگی لەسەر شانی
بۆتە ڕۆستەمی سانی
***
دەڵێ فەرمووی فەرماندەر
لە شامەوە تا سەحەر
هەر کەس لە ماڵ هاتەدەر
++
***
داخرا دەرکی ڕۆژنامە
شکاون نووکی خامە
کوردی نووسین حەرامە
دوژمن دەڵێ بێ تامە
***
دڕان کاغەز و دەفتەر
گیران شاعیر و نووسەر
کۆمەڵێک بوون دەربەدەر
کۆمەڵێکیش دەسبەسەر
***
خوێندن بەزمانی خۆمان
سووچ و تاوانە بۆمان
چاپخانە و بڵیندگۆمان
بوونە بەردی بن گۆمان
***
لەلایەک قات و قڕە
لەلایەک کوشت و بڕە
هەموو کەس حاڵی شڕە
دوژمن نان و دۆ بڕە
***
ئاژان وەکوو سەگی هار
دەخولێنەوە لە ناو شار
درۆزن و ڕیاکار
دز و جەردە و بەدکردار
***
بەرتیل خۆر و گورگەمێش
وەک سەگی سەر خۆڵەمێش
چەنە سووک و دەم لەپێش
بەفیشاڵ و کێشەکێش
***
ئەمنیە وەک داڵ و قەل
بڵاو بوونەوە ناو گەل
کێ ئازایە بڵێ لەل!
هەتا بیکەن شێت و شەل
***
بۆ خۆیان پێ ڕادەگەن
خەڵکی لە کونەڕەش دەکەن
تا پشووی دێ لێی دەدەن
بەقەمچی وەک خەرەزەن
***
لە پیاوی ئازا و سەرکەش
لە زەحمەتکێشی بێ بەش
ئاخنراوە کونەڕەش
نابینی کەسێ ڕووگەش
***
دەستیان کرد بەڕەشبگیر
ناپارێزن جوان و پیر
دێ زڕەی کۆت و زنجیر
هەر لێمان دەسوون شمشیر
***
پیاوی مازاد و ماڵیات
دەسووڕێنەوە دێهات
دەستێنن دەغڵ و داهات
لە کرما! و ئاغاوات
***
ئاغا زانی ئەو جارە
ئەو قەندە ژەهری مارە
پێشبینی کاک هەژارە
ئێستا شەق بەخەروارە
***
قەندی بەزاری تاڵە
دەدا باجی پێنج ساڵە
چاو لێ پۆشین مەحاڵە
کار ئێستا بەگۆپاڵە
***
نۆشی گیانی بێ هەی گۆڕ
گێژی، گەوجی، لەخۆگۆڕ
با هەر سەری بکا شۆڕ
بۆ دوژمنی مچ و مۆڕ
***
بەقەند و شەکر و کووتاڵ
بۆ ئێمەی دێنا ڕاماڵ
ئێستا کەوتووە وەک سیپاڵ
لە گشت لا دەیدەن ڕەپاڵ
***
سواریان کردن پیادە
جامیان کردن بێ بادە
داریان کردن ئامادە
شەهید کران «بەگزادە»
***
لە سەقز و لە بۆکان
شین و شەپۆڕە و گریان
تێکۆشەر لە دار دران
قارەمان لەناو بران
***
لە چوارچرای مەهاباد
لە کانگای بیری ئازاد
دەستی ڕەشی ئیستیبداد
چەقاندی داری بێداد
***
لە کاتی نیوەشەوا
لە جەنگەی شیرن خەوا
کرا کاری ناڕەوا
لە دار درا پێشەوا
***
ڕۆڵەی وەفاداری کورد
پێشەوای ئارام و ورد
بۆ کورد ژیا، بۆ کورد مرد
گیانی فیدای گەلی کرد
***
زانا بوو، کوردپەروەر بوو
پێشەوا بوو، ڕابەر بوو
هەر کورد نەبوو بەشەر بوو
خەمی خەڵکی لەبەر بوو
***
بۆیە دێوی ئیستیعمار
کۆنەپەرستی زۆردار
زاڵم، خوێنڕێژ، بەدکردار
بۆیان ئامادە کرد دار
***
ڕۆڵەی کوردی بلیمەت
نەترسا لە دار و پەت
پشتی نەکرد لە میللەت
وا دەبێ زیپک و هیممەت
***
بەڵام کوردە نابەزی
بەو زەبرانە ناتەزی
لە ڕقان لێو دەگەزی
کە سوار بوو دانابەزی
***
داخدارە، خوێنی دیوە
بێدارە، خۆی ناسیوە
لە دوژمن ڕاپەڕیوە
باسکی لێ هەڵماڵیوە
***
بەکار و توند و تۆڵە
خۆی ساز دەکا بۆ تۆڵە
ورد دەکا وەک پڕپۆڵە
تاج و تەختی ئەو زۆڵە
***
کوڕ و کچ و پیاو و ژن
ئێستا لێوان دەکرۆژن
دەڕۆستیان نایە دوژمن
دەی ئەنجنن، دەیکوژن
|
674
|
Salim
|
137
|
ن/من و بادی سەحەر یاران عەجایب بێ قەرارێکین
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
من و بادی سەحەر یاران! عەجایب بێ قەرارێکین
بە سەرگەردانییا هەر دوو دەڵێی مەشغووڵی کارێکین
لە سایەی دەوڵەتی حاجیب، مەکان و ئاشنام دەسکەوت
لە کۆی جانانەدا دایم لەگەڵ سەگ یاری غارێکین
لە هەمدەردت مەکە وەحشەت، وەرە بولبول ڕەفێقت هات
بناڵین با بەجووت هەر یەک، ڕەهەندەی گوڵعوزارێکین
سەدای گریانی خۆم و دەنگی ناڵەی دڵ لەدەس هیجران
وەها دێ موتتەسیل شەو، هەر دەڵێی زەنگی زەوارێکین
تەنی زار و ڕوخی زەردم، لە حورمەتدا خەس و پووشن
لە مەددی مەوجی بەحری لوتفی یارا بەرکەنارێکین
لەگەڵ زاهید بە تەقدیری فەلەک هەرگیز جودا نابم
لە قوربی غەیرە ڕەغبەتدا بەمیسلی سیر و مارێکین
ستادەم خۆم و جان و دڵ بە «سالم» وەختێ ڕابووری
لەڕێگەت نەقد دەر کەف بۆ نیسارت ئینتزارێکین
|
747
|
Salim
|
212
|
ێ/دەک ڕەقیب تووشی بەڵایێ بی نەجاتت قەت نەبێ
|
غەزەل
|
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
|
دەک ڕەقیب تووشی بەڵایێ بی، نەجاتت قەت نەبێ
مانیعی وەسڵی حەیاتم تۆی، حەیاتت قەت نەبێ
وەک لە من تێک چوو حوزووری دڵبەرم، ڕەببی خودا!
غەیری دەست و داری کوێری، تۆش جمانت قەت نەبێ
ئەی موفەتتین هێندە بەدگۆ بووی نیشاتت کردمە غەم
تا بەسەر زیندوو بی ڕەببی تۆش نیشاتت قەت نەبێ
چاوەکانت هەر دوو کوێر بن دەستەوئەژنۆ دانیشی
زیندەگیت زەهری هەلاهیل بێ مەماتت قەت نەبێ
سینەپاڵوو بدگرێ عیللەت بە سەردیی جێگەکەت
پارچە بۆریایێ ڕزیو فەرشی بیساتت قەت نەبێ
ئەی ڕەقیب بیمارە دڵ تیکرار دوعای ئەووەڵ دەکا
دەک ئە زنجیرێ کەوی ڕەببی نەجاتت قەت نەبێ
|
59
|
Hêmin
|
027
|
تاریک و ڕوون/کچی مەهاباد
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
لەباری، نازەنینی، نەرم و نۆڵی، دڵتەڕی، شادی
لە چاوی بەد بەدوور بی ئەی کچی جوانی مەهابادی
لە جوانیدا، لە پاکیدا، نییە هاوتات و نازانم
فریشتەی ئاسمانی یانە پەروەردەی پەریزادی؟
سەری کوڵمت گەشە هەروەک گوڵی کوێستانی کوردستان
لەبەر بەژنت دەبێ سەر دانوێنی خەڵفی شمشادی
دڵی سەد عاشقت کردە نیشانەی تیری موژگانت
کچی کوردی لە تیر ئاویتنا مەعلوومە ئوستادی
بەشمشیری دوو ئەبرۆت جەرگی خەڵکی لەت دەکەی دیارە
دەزانی چەک لەکار بێنی، کچیش بی تۆرمەی مادی
لەسوێیانت وەها دێوانە بووم چاومەستی خوێن شیرن
لە قەڕنی بیستەما ڕەنگە ڕەچاو کەم کاری فەرهادی
ئەوێستا تۆ لەوێ دیلی دەسی بێگانەی و ئەمنیش
لە دووری تۆ دەکێشم ڕە! و دەرد و داخی بێ مرادی
زەمانە «هێمن»ی تۆی وێڵی دەشت و چۆڵ و سەحرا کرد
فەرامۆشی مەفەرموو، جاروبارە هەر بکە یادی
|
852
|
Wefayî
|
066
|
ۆ/ئەی جەننەتی عەیشی ئەبەدم ڕێگوزەری تۆ
|
غەزەل
|
مفعولُ مفاعیلُ مفاعیلُ فعولن
|
ئەی جەننەتی عەیشی ئەبەدم ڕێگوزەری تۆ
نووری نەزەرم، تاجی سەرم، خاکی دەری تۆ
بەو قامەتە خاڵ و خەتی ڕووی تۆ کە دەبینم
هەر گوڵشەنی فیردەوسە بە نەخلی شەجەری تۆ
سەروی سەهی، قوربان! ئەگەر ئازادە ئەدی بۆچ
بادام و گوڵ و سونبول و نەسرینە بەری تۆ؟
دەدرەوشێ لە نێو زولفی ڕەشت ئارەقی گەردەن
خۆ هەر شەوە پەیدا بوو ستارەی سەحەری تۆ؟
نازانم ئەتۆ بۆچی بە لەب و قامەتی شیرین؟
غونچەی شەجەری، یا نە گوڵی نەیشەکەری تۆ؟
ئەو چاوە کەوا مەستە بە حوسنی ڕوخی زیبا
داخۆ چ بکا فیتنەی دەوری قەمەری تۆ؟
توخودا دەمەکەت دەرخە لە نێو توڕڕە بزانم
تامی چییە ئەو حوققەیی شیر و شەکەری تۆ
خۆ سەیدی حەڕەم قەتڵی حەرامە! ئەدی زولفت
کافر کە نەبوو بۆچی منی کوشت لە دەری تۆ؟
ئەو ڕۆژە بە زوننارەوە من چوومە خەرابات
زولفت منی کێشا بە ئیشارەی نەزەری تۆ
بۆ من کە نەبێ وەعدەیی دیداری جەماڵت
چ بکەم لە بەهەشت و نەزەری حوور و پەری تۆ؟
قەت گوڵ بە ڕوخی تۆ نەبووە، سەرو بە باڵات
سەروێکە ڕەوان بەخشە گوڵی سیمبەری تۆ
بۆ قیبلەیی لای ڕووتە هەموو سەعیی «وەفایی»
عومرەم بە خودا عەینی سەفا وا لە دەری تۆ
|
132
|
Kakey Felaḧ
|
032
|
گوڵی جێ ماو
|
مەسنەوی
|
7Syllabic
|
ئەی ئەو کەسەی هەمیشە
پیشەت کۆشش و ئیشە
بە سەرگەرمی بێ وچان
لەسەر ڕێگەی هەوڵدان
تاکوو دواهەناسەی ژین
بەخت ئەکەی تەوژم و تین
بە ڕەنجی شانی بازوو
بە گاسنی بێ پشوو
جەرگی زەوی دەر ئەدەی
تۆوی بەسەردا ئەکەی
بە ئارەق و ئەشکی چاو
پەروەردەی ئەکەی تیر ئاو
جا بە داسی بزوتن
ئەکەویە درەو کردن
لەگەڵیا ئەکەویە خۆ
پێی ئەبڕی بەرگی مەڵۆ
لەوێ لەسەر پشتی ورد
گێرەی ئەکەی دەست و برد
بە شەنی بێ وچانی
لێک ئەکەی پوش و دانی
دوای ئەو ئەمجا کێشەوە
خۆی ئەکوتێ بۆ پێشەوە
سەروەری گوڵی جێماو
هەر تۆی تۆ ئەی بەجێماو
ڕەنج و کنەی ڕۆژ و شەو
کردەی تۆیە و بردەی ئەو
|
596
|
Salim
|
057
|
ت/وەک دوڕڕ و عەقیق نەقشە دەندان و لەبی ئاڵت
|
غەزەل
|
مفعولُ مفاعیلن مفعولُ مفاعیلن
|
وەک دوڕڕ و عەقیق نەقشە دەندان و لەبی ئاڵت
میسلی بەڕەزا پەخشە ئەگریجە لەسەر خاڵت
نارنجی زولەیخایە گۆی چاهی زەنەخدانت
تەوقی ملی شیرینە پاوانە و خڕخاڵت
پەنجەت لە حەنا مەگرە سوورێکی تەڵخڕەنگە
خوێنی دڵی من ئاڵە بۆ پەنجەیی شمشاڵت
بەخبەخ لە قەدی سەروت، چەند دڵبەر و مەوزوونە
سەیری کە چ شیرینە فێس و گوڵی دەسماڵت
گەر بێت و نیقاب لادەی فیلجوملە دەبن دەردەم
مەحزوونی سیەهـ چەشمان مەجزووبی دیدەی کاڵت
بێ ڕەحم و جەفاکاری بۆ کۆهکەنی غەمگین
شیرینی زەمان ئامان! ڕەحمێ بە پەشێو حاڵت
|
404
|
Narî
|
021
|
ت/پاکەتی شیرین مەفادی حەزرەتی شاهانە هات
|
قەسیدە
|
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
|
پاکەتی شیرین مەفادی حەزرەتی شاهانە هات
هەروەکوو تووتی بە کۆڵێ قەندەوە مەردانە هات
بۆ موبارەکبایی ئەم عەیش و سروور و عیشرەتە
تایەفەی ئاغا و بەگلەر، عەشرەت و بێگانە هات
جەمعی دەروێش و مەلا و سۆفی لەگەڵ ئەهلی تەریق
ساقی و مەینۆش و مەست و مورشیدی مەیخانە هات
دەف زەن و شمشاڵژەن و سەرپاکی دەنگخۆشی وڵات
شێت و سەرعی گێژ و غافڵ، عاقل و فەرزانە هات
سەر بە پرچ و دەس بە زەرگ و مل بە ڕەشمار و بەڵێ
سەف بە سەف دەم پڕ لە ئاگر، تاقمی دێوانە هات
پرچی دەروێش و چرا تێکەڵ بە یەک بوو، بوو بە شەو
نوور و زوڵمەت هاتە پێش و بۆ سەما پەروانە هات
بەرخ و مێ، هێهێی بەران و کاوڕ و شەک بێ حیساب
قەند بە خەروار و خەرار و دووبەرەی پڕ شانە هات
سەد ژن و سەد پیرەژن، دووسەد کچی نەرم و نیان
سەد مناڵی بێکەس و کەسداری دوو ساڵانە هات
سەد لە جوو، یەک سەد لە تەرسا، سەد لە ڕەهبانی مەجووس
سەد لە گەورەی بتپەرست و سادە ڕوومەستانە هات
سەد قتوو ئەنواعی عەتری، سەد لە شووشەی پڕ گوڵاو
سەد چەپک خونچە و وەنەوشە و نێرگس و ڕێحانە هات
موفتی بۆ فتوا بەنەی، قازی لە بۆ تەحلیلی مەی
سەد مودەڕڕیس بۆ ئیباحەی بەزمی ئەم مەیدانە هات
بوو بە ڕۆژی جەژن و شادی، وەک جلووسی پادشا
هاتی «ناری» بوو لە سایەی تۆ، کە وا ئازانە هات
|
360
|
Nali
|
0098
|
ە/بنواڕە وشکە سۆفی و ڕەقسی بە هەلهەلە
|
غەزەل
|
مفعولُ فاعلاتُ مفاعیلُ فاعلن
|
بنواڕە وشکە سۆفی و ڕەقسی بە هەلهەلە
دیسان لە بەحری وشکی هەوا کەوتە پێمەلە
ئەم ئەرزە مەزرەعەی عەمەلە و گوڵخەنی ئەمەل
هەندی بووە بە مەسجید و، هەندی بە مەزبەلە
شێخم، چ گەرمە حەڵقەیی زیکرت بە ڕەشبەڵەک!
حاڵی ئەمانە خۆ بە جەنابت موحەووەلە!
دائیم لەدووتە مێگەلی ژن، نێرگەلی پیاو
بەم ڕیشەوە لەپێشەوە بوویی بە سەر گەلە!
دنیا مەحەللی کەون و فەسادێکە، حیز و دوون
مەعلوومە چەن بەحیلەیە، عەییارە، چەند دەڵە!
تۆ شێخ و ئەو عەجووزە، عەجەب دۆستی یەکترن!
بێ شاهید و نیکاحە دیارە موعامەلە...
نالی! سەرت لە گونبەدەکەی خانەقا دەکا
لایێ پڕە لە مەشعەلە، لایێ پڕە لە مەشغەلە...
|
313
|
Nali
|
0038
|
م/دڵ دەڵێ سەیری چەمەن خۆشە جەوابی نادەم
|
غەزەل
|
فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن
|
دڵ دەڵێ سەیری چەمەن خۆشە، جەوابی نادەم
موددەتێکە لە قەفەسدایە، عەزابی نادەم
مەجلیسێکی چەمەن و بولبول و بەزمی گول و مول
بە دوسەد مەدرەسە و دەرس و کیتابی نادەم
گوتم: ئەی ماهـ، دڵی من بە دڵی خۆت بکڕە!
گوتی: من بەردی بەقیمەت بە کەبابی نادەم
گۆشەگیرم لە برۆت و، موتەوەححیش لە موژەت
ڕۆحی شیرینم ئەبەر شیر و قولابی نادەم
تەڵەبی سینەیی چاکم مەکە بەو چاوانە
سینەکەم چاکە بە ئینسانی خەرابی نادەم
نالیا ئەم غەزەلەت تازە بە تازە وتووە
بە دووسەد «مەسنەوی» و «لوببی لوباب»ی نادەم
|
599
|
Salim
|
060
|
ح/نەمەکی ڕیتە برینم نەمەکین ڕوویی مەلیح
|
غەزەل
|
فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن
|
نەمەکی ڕیتە برینم نەمەکین ڕوویی مەلیح
لاڵی کردم لە کەلاما بە عیباراتی فەسیح
مایەیی فیتنە دڵە و تازە دەڵێ: لادە لە عیشق!
لە خەتا بەدترە تا سەد دەرەجە، عوزری قەبیح
مەوج سان بێتە تەلاتوم بە ئەبەد نازانێ
ڕمزی پێشامەدی کاری منی بێچارە سەتیح
غەیری بۆسەی لەبی تۆ چارە نییە بۆ دەردم
باوەڕت گەر هەیە، بیللا، ئەمەتە قەولی سەحیح
چوست و چابوک وەرە ڕێی دوشمنی نەفست «سالم»
سیدقە خەفتان و وزوو مەرکەب و شوکرانە سەلیح
|
52
|
Hêmin
|
020
|
تاریک و ڕوون/قەڵای نیشتمان
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن فعولن
|
وەتەن گیان و سەر و ماڵم فیدای تۆ
وە گیانی من کەوێ دەرد و بەڵای تۆ
لە پێناوت دەنێم سەر تا بزانی
منم ڕۆڵێکی ئازا و باوەفای تۆ
لە بۆ پاراستن و حیفزی سنوورت
لەباتی «[ماژینۆ]» سینگم قەڵای تۆ
دەبێ من چۆن بژیم مەسروور و دڵشاد
کە دەتبینم لە دەس بێگانەدای تۆ
دەبێ کەی سەربەخۆ بی تۆ هەتا من
بە سەربەستی بکەم سەیر و سەفای تۆ
بە شینکە و گوڵ سەراسەر سوور و شینە
چ جوانە دیمەنی کێو و چیای تۆ
لەگەڵ تۆ بۆ نەجاتی نیشتمانت
دەدەن «هێمن»! هەوڵ خوشک و برای تۆ
|
383
|
Nali
|
0122
|
ە/موشەخخەس لەشکری خەتتت لەسەر تەسخیری باڵایە
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
موشەخخەس لەشکری خەتتت لەسەر تەسخیری باڵایە
کە توڕڕەی میری میرانت نیشانەی سەبتی توغرایە
خوسووسەن هیندووی خەتتی بەیازی ڕوویی مەحموودم
لە موڵکی ڕۆمەدا ئێستەش (خەلیفە)ی شاری بەغدایە
لە بازاڕی مەحەببەتدا هەدییەی توحفەیی میران
لە بۆ خورشیدی تابانم پیاڵەی شۆخی مینایە
لە کۆهی نەجدە ئێستا کە وەکیلی قەیسی ماڵ وێران
منم مەجنوون و زنجیرم گرێی گێسوویی لەیلایە
کولاهی فەخر و تەعزیمم گەیشتە چەرخی ئەتڵەس ڕەنگ
کە بیستم قەلبی میرانم لەسەر مەملووکی ئاغایە
لە دنیا جەننەتی باقی تەلاری شاهییە، ساقی!
حەبیبە توڕڕەیی تەوقی ملی شیرین و عەزرایە
نیشانەی فەخرە بۆ من گەر بە سەر بێم نەک بە پێ، ئەمما
بە مەرگی تۆ قەسەم، شاهم!، عوزر مەسمووعە، سەرمایە
بە حەققی تاری کاکۆڵی سەراپا لوولی ئەو شۆخە
ئەگەرچی پەشمە، ئەمما دڵ لە توڕڕەی زوڵفی سەودایە
موحەققەق مەشرەبی نالی لە شیعرا هەروەکوو خاکی
خەیاڵی کوردییە، بەیتی سەراپا زوڵفی دوو تایە
|
120
|
Kakey Felaḧ
|
013
|
نەخۆشیی بایی بوون
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
برا! با من بچرپێنم بە گوێی تۆدا بە ئاسایی
نەبی مەستی شەرابی پێی ئەڵێن: بادەی لەخۆ بایی
نەچێژی تامی بادەی وا نەکەی ڕەنجت بە بادەی تۆ
نەچیتە ژێری با ژیری نەدۆڕێنی بە خۆڕایی
ژیانی ڕاستەقینەی تۆ بە هاشەوهووشە پێک نایە
حسابی بۆشە بایی بوو بناغەی وا لەبۆشایی
ئەگەرچی ڕیوی بایی بوو لە شێر ترسی نییە ئەمڕۆ
بەیانی هات و لێی قەوما ئەبێ سڵ کا لە تارمایی
لەخۆت بایی نەبی ئەم بایە با دوری هەناسەت بێ
ئەبێ تەقڵەی بەرەو نزمی ببینێ چاوی بەرزایی
ئەوەی سەرخۆشی مەی بێ شەو، سبەینێ زوو لەسەر خۆیە
ئەوەی مەستی غرورە، چاوی گومی خوێنە تا دوایی
مناڵیش تێ ئەگا چاو: ئەرکی بینینی لەسەر شانە
کەچی پیاوێ کە بایی بوو بە جارێ کوێرە بینایی
ئەوەش وا کەوتە بە زەللەی غرور و پێ لەقە و زللەی
ئەبێ ناوی بەدی بزڕێ لەناو بازاڕی ڕسوایی
بەسەرهاتی مریشکێکە کە هێلکەی قازی پێ نەکرا
ئەزانی چی بەسەر هێنا غرور و دەردی لاسایی؟
بەڵێ ئەم دەردە داخی نا بەسەر جەرگی هەزارانا
ئەوەی دوچارە چارەی وا لەکن پارێز و وریایی
جڵەو بۆ نەفسی سەرکێشە لە هەر دوو دەستی ئالێنە
ملی ئەشکێ ئەوەی بگرێ ملی ڕێگەی بەڕەڵڵایی
ئەوەی لوتی لەئاسمانە، کەچی پێی هەر لەسەر خاکە
بەوەی ئەمری، ئەبێ دەرکا لە کەللەی بوشی غەرایی
بەرەو دەریای دەروونی خۆت بڕۆ، پشتێ لەدنیاکە
ڕەگی ئەو دەردە بن بڕ کە هەتا سەربێخی قوڵایی
زمانی حاڵی تۆش ئەم دەردە پیسە با بە لەعنەت کا
نەخۆشی وا بە چاوی سووک تەماشاکە من ئاسایی
|
591
|
Salim
|
052
|
ت/دەناسی قاتیلی دڵ گەر نیگەهـ کەی سوویی موژگانت
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
دەناسی قاتیلی دڵ گەر نیگەهـ کەی سوویی موژگانت
ئەدا کە خوونبەها سا بووسەیێ دەستم بە دامانت
تەواو نابێ لە سەودای عاریزت بۆ دڵ، گرفتاری
لە داوی توڕڕە بەربوو کەوتە نێو چاهی زەنەخدانت
کەفەن پیراهەنم بێت و مەشۆن زەخمم وەسییەت بێ
بە خوونالوودە ئازادن لە مەحشەردا شەهیدانت
سەرم، ئەووەڵ قەدەم، دانا لەسەر کووچەی ڕەهی عیشقت
دڵ و دینم بە یەغما چوو لە سیحری چاوی فەتتانت
بەریم یەکسەر لە نیعمەتهایی فیردەوسی، لە دونیادا
کەرەم گەر بە من لیمۆیی پوستانت لە بوستانت
دەپرسی گەر لە مەهجوورت: بە پەیکانی موژەت سەوگەند،
خەمیدەقامەتە «سالم» کەمان ئاسا لە هیجرانت
|
769
|
Salim
|
234
|
ە/تەفەڕڕوجگاهی دڵ گوڵزاری ڕووتە
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن فعولن
|
تەفەڕڕوجگاهی دڵ گوڵزاری ڕووتە
هەتا زەنجیرییی زەنجیری مووتە
دەلەرزێ دڵ لەبەر سەرهەنگی چاوت
لە ڕووتا تا برۆ شەمشێری ڕووتە
نەکەی مەنعی سەبا با بێ بەسەرتا
دەماغی من فەرەحئەفزایی بووتە
بمێنێ ڕەونەقی یاقووتی لێوت
هەتا بۆ ئەم غەریبی ڕووتە، قووتە
چ حاجەت سوورمەسا بێ چاوی «سالم»
هەتا کوحلولجەواهیر خاکی کووتە
|
158
|
Kakey Felaḧ
|
073
|
نیرۆن
|
مەسنەوی
|
8Syllabic
|
لەدەوری کۆنی ڕابردوو
هەبوو نەبوو «نەیروون»ێ بوو
«نەیروون»ی خوێنڕێژ و زۆردار
جانەوەرێ بوو شێت و هار
تەنها بەناو ئادەمزاد بوو
دڕندەیێکی بەرباد بوو
گیان و ویژدانی مرد بوو
ئەهریمەن گۆشی کردبوو
بەشەرابی خوێن مەست ئەبوو
بێ ئەو خەیاڵە پەست ئەبوو
هەر گۆشتی بەشەربوو مەزەی
هاوار و داد: ئاوازی نەی
زۆر تینوی فرمێسکی چاو بوو
قامچی سەرپەرشتی داماو بوو
ڕۆژێ وای هات بە خەیاڵا
لە ناکاو خۆی کرد بە ماڵا
- بەلەعنەت بێ - وتی: دایە
کوشتنی تۆم لە دڵدایە
من پەست ئەبم بەمانی تۆ
ڕەوایە لام نەمانی تۆ
جاپێم بڵێ هەتا زووە
کام کوشتنەت ئارەزوە
بە شمشێر بەم لە گەردنت
تادەس کەیتە مل مردنت؟
یان پەتی سێدارەت ئەوێ
خەوی ئێجگاریت لێ کەوێ
دایکەش وتی: ڕۆڵەی گورگم
شمشێر بە لە پێستی ورگم
بیدە لە سک تاوانبارە
هەتا ئەیکەی پارە پارە
چونکە نۆمانگ و نۆڕۆژ سک
تۆی هەڵگرت بە پێستی تەنک
ئەم مەمکانەش بەخوێن بشۆ
چونکە شیریان داوە بەتۆ
بائەمە پاداشتی من بێ
پەندی ناو دۆست و دوژمن بێ
بەڵام سزای تۆچی ئەبێ؟!
لەعنەتی ئەبەدی ئەبێ
من دایکم، دایک، دایک
تا شیر لە مەمکێ بێ تک، تک
تۆش «نەیروون»ی دایک کوژی
تا گیانێ لەم ئەرزە بژی
«نەیروون» هەستا بە دەستوبرد
سک و مەمکەی لەت و پەت کرد
ئەو خوێنەش نووسی لە مێژوو
لەعنەت لە «نەیروون»ی بەدخوو
لەعنەت لەتۆ ئەی جانەوەر!
لەعنەتی ئەبەدی بەشەر
ئینجا «نەیروون»ی تاوانبار
هەڵسا خەیاڵی دایە شار
ووتی: «ڕۆما» ئەسووتێنم
ئارەزووم دائەمرکێنم
چەندە خۆشە مەشخەڵی وا
بۆ سکاڵا بگاتە خوا
دەستی تاوان بۆ ئێوارە
گڕی بەردایە ئەوشارە
ئاگرێکی وای نایەوە
«ڕۆما»ی پێ دامرکایەوە
ئەویش مەست بوو لەدوورەوە
بەدیار ئاگری سوورەوە
پێ و دەس: چەپڵە و هەڵپەرین بوو
مەستی قاقای پێکەنین بوو
مەشخەڵ نووسی لەڕووی مێژوو
لەعنەت لە «نەیروون»ی بەدخوو
لە «نەیروون» و لە هاوجۆری
لەجەور و ستەم و زۆری
بەڵام دایک، بەڵام ڕۆما
ناویان لەدڵی مێژوو ما
بەکللەی سەر بڕبڕەی پشت
بنچینەی بەرزیان داڕشت
بە ئێسکی «نەیروون»ی خوێن ڕێژ
زامی دێرین کرا ساڕێژ
دایکێتی ما، نەمرد ڕۆما
شانازی یان بۆ مێژووما
یادی «نەیروون»یش لەوساوە
بۆ نەفرەت لێ کردن ماوە
|
873
|
Wefayî
|
091
|
ێ/وەفایی بوت پەرستی تۆیە سەد جار کوفری زاهیر بێ
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
وەفایی بوت پەرستی تۆیە سەد جار کوفری زاهیر بێ
بە دینی بولبولان سەجدە حەڵاڵە گوڵ کە مەزهەر بێ
دەمێک با دەست و گەردەن بم، دەمێک با هەمدەمت من بم
نەخۆشی چاوی تۆم بەڵکوو شیفای من شیر و شەککەر بێ
قەسەم بەو لێوی خەندان! هەر ئەتۆی بەو شکڵ و باڵایە
لە جەننەتدا ئەگەر هیچ نەخلی تووبا، ئابی کەوسەر بێ
لە تاوی تیرەبارانی نیگاهت بۆچ نەناڵێنم؟
دیارە حاڵی بیمارێکی جەرگی پڕ لە نەشتەر بێ
ڕوخ و گەردنی پیشان دام پێم دەڵێ: تۆ هەر بناڵێنە
کە خۆشە نەغمەیی بولبول بەهاران وەک بەیان بەربێ
لە دوولا زولف و خاڵی عەنبەرین کەوتۆتە ڕوخساری
وەکوو تابووری هیند و چین بە باغی دڵگوشا وەربێ
کە ڕووی خۆی خستەدەر هەستا لە هەر گۆشێکی غەوغایێ
جیهان پڕ بوو لە ناڵەی عاشقان وەک ڕۆژی مەحشەر بێ
قەراری دا بە ڕۆح و دڵ بەری پێی ماچ بکەم تا سەر
ئیلاهی عەهد و پەیمانی حەبیبی من هەتا سەر بێ!
بە هەویای خاڵی لێوت کەوتمە داوی زوڵمەتی زولفت
ئیلاهی ڕەهبەری ئابی بەقام خزری پەیەمبەر بێ
لەوی ڕۆژێ کە دەستم دا لە ڕووی، سیڕڕی دەمیم زانی
بە قورئان سوێند دەخۆم کەوسەر ئەگەر وەک لەعلی دولبەر بێ
دەڵێ: بگری، ببارێنە، هەتا بێم دەست وگەردن بین
نیساری شای شەکەر لێوان دەبێ هەر لەعل و گەوهەر بێ
دەڵێ: بمرە و بسووتێ تا بە دڵ من بێمە سەر جێی تۆ
سلووکی عاشقان وایە کە دڵ دەربێ بە دڵبەر بێ
وەها مەحوی تەجەللای گەردەن و ڕوخساری تۆم قوربان
لە خاکم، ڕەنگە تا مەحشەر کە هەر نەسرین و گوڵ دەر بێ
خوشا بەو ڕۆژە گۆشەی چاوەکەی دامێ بە ناز فەرمووی:
«وەفایی» بۆ درەنگ هات؟ ئەی خودا جەللادی کافر بێ!
|
986
|
Ḧacî Qadir
|
095
|
ە/عەسا و قامەتم تیر و کەوانە
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن فعولن
|
عەسا و قامەتم تیر و کەوانە
کەچی دڵ تالیبی ڕەوتی کەوانە
ئەگەر جەمعی وەکوو عەقدی سورەییا
پەرێشانت دەکەم وەک حەفتەوانە
هەتا کەی هەروەها شەققەی سمت دێ
غەم و غوسسەی جیهان باری گرانە
ددان و مووی سەری وەک کوهنەپیران
نیشانەی داوەشان و هەڵوەرانە
جەوانی وەک جوانی کەوتە داوی
لەغاوی ڕیشییە، زینی ڕەوانە
بە سەر چوو خەتتی سەبزی، مژدە ئەی دڵ
دەمی دروێنەیە و خەرمان و دانە
ئەوی خۆشم دەوێ میسلم نەدیوە
بە غەیرەز خۆی لە ژێر ئەم ئاسمانە
لە بەینی زولف و خاڵ و نوونی ئەبرۆ
بە ئەلفی قامەتی جانی جیهانە
لە هەردوو لامەوە زولفی دوو لانە
ئەسیری کردم و بێ ئاشیانە
لە ڕۆما گەر مەتاعێ بێ تەماعی
بە خۆڕایی بدەن هێشتا گرانە
ئەبووزەڕ مالیکی دنیایە لێرە،
ئەوی «غازی» هەیە ساحێب «قڕانە»
ئەگەر توججاری «حاجی» پارە بێنە
مەتاعە نیک و بەد، دنیا دوکانە
لەبۆ عوقبا بزانە کام بە کەڵ دێ
ئەتۆ موختاری ئێستا لەم میانە
|
984
|
Ḧacî Qadir
|
091
|
ە/دالی قەدم کە ئەلفی عەسای گرت بە دەستەوە
|
غەزەل
|
مفعولُ فاعلاتُ مفاعیلُ فاعلن
|
دالی قەدم کە ئەلفی عەسای گرت بە دەستەوە
تیر و کەمانی سەیدی جەوانیم نەبەستەوە!
ئەی پەیکی ناڵە بێنی سەری زولفی بێنە چنگ
گەر خاکی پێی دەڵێی، هەموو دەم وا بە دەستەوە
گاوی فەلەک بە باری غەمی زگ دەنێتە عەرز
من چوومە ژێری بێ گلە بەم جیسمی خەستەوە
بۆ قەسری وەسفی ئەو مەهە میعماری فیکرەتم
وەستاوە کوللی لەحزە بە خۆی و کەرەستەوە
قوربان ڕەقیبی سەگ دەس و پێمی شکاندووە
چۆن بتگەمێ بە پێی شەل و دەستی شکەستەوە
ئەو نەوڕەسەی ئیجارەیی مسکێنەکان دەکا
حەججاجە، گەرچی سەییدە بەم خەرج و هەستەوە
تا سوبحی گەردەنی لە شەوی زولفی هەڵنەیێ
«حاجی» مەڵێ بە تالیعی نووستوو: هەڵستەوە!
|
193
|
Kakey Felaḧ
|
110
|
لەپاڵ کێلێکدا
|
نوێ
|
FreeVerse
|
=یەکەم:
سەمەندەرێ
ڕۆژێ بە قەقنەسێ گەیی
وتی: وەرە با من و تۆ
بە زمانی وەک ژیلەمۆ
چیرۆکی ئاگراومان
بنووسینەوە بە پشکۆ
لە کۆنەوە
لە مەڵبەندی هەزاران کات و شوێنەوە
وتوویانە و دەیڵێنەوە:
کە سەمەندەر
وەک [خدر] و ئاوی ژیان
هەڵقوڵاوی ئەفسانەیە
پەلەوەری بێ لانەیە
مەلێکی بێ هێلانەیە
وەک چۆن ماسی هەر لە ئاوا
توێشەبەرەی ژیانی دەپێچێتەوە
ئەم تەواو پێچەوانەی ئەو
بە ڕۆژ و شەو
بۆی بگەڕێن
لە شەپۆلی گڕی سوورا
دەی دۆزنەوەو
بەسەرهاتی دڵداری لەگەڵ ئاگرا
وەک چەپکە گوڵ
وەک شیعر دەهۆنێتەوە
تەنها لە هێلانەی پشکۆی گەشاوەدا
دەبێ و دەژی و دەزێ و دەمرێ
ئەم بوون و ژین و زایینە
بڵێسە نامەی ئایینە
هەمووی بەسەرهاتی منە
کە لە زۆر سەرنجا ونە
دڵداریی بڵێسەی ئاگر
گەرمایی و ڕووناکی پێیە
خۆڵەمێشی سەر هەڵگرتووی
تەریوەی سەر پشکۆی ئاگر
دەیزانم و چاوم لێیە
سووتووی گۆرستانی کێیە
=دووەم دەنگ:
ئەی قەقنەسی وێرانە ماڵ
دەزانی چۆن بە گڕی باڵ
بە گڕی باڵەکانی خۆم
وەکوو مەشخەڵێکی فڕیو
دەسووتێم و دەنیشمەوە و
دەبمە زووخاڵ
دەزانی چۆن لەبەر ژان و داخی نەوی
لەتاوی کزە و ناسۆری
تاوانەکانی سەر زەوی
لە خۆشیی بەرز بوونەوە و
فڕینی بێ گەڕانەوە
بە دەریای وشکی ئاسمانا
جووتە باڵ دەمخاتە مەلە
دڕ بە تاوانەکان ئەدەم
دڕ بە سەر لوتکەکان ئەدەم
دڕ بە باڵدارەکان ئەدەم
دڕ بە ئەستێرەکان ئەدەم
تا بە ئاگری فجووقو
فڕینە سەرەو ژوورەکەم
گڕێکی دۆزەخ ئاسایی
لە دەروونی خۆم بەر ئەدەم
تا لە قەقنەسی سوتاوا
چاو هەڵدەهێنێ بەچکەکەم
=سێیەم دەنگ:
کە شەو داهات
پەروانەیەک لە دوورەوە
ڕووی کردە هاو سۆزەکانی
بە خۆیو گڕی سورەوە
وتی: منیش وەکو ئێوە
لە شەوگاری شەوەزەنگا
لەوەتەی هەم
بە تاریکی پەژارە و خەم
گڕ و ڕووناکی پەرستم
تەنها گڕە خۆشەویستم
من دێوانە بم ئەو شەمە
من خاتوو [زین] بم، ئەو [مەم]ە
بۆیە هەرکە تاریکی هات
خۆم ئەسووتێنم کش و مات
بۆیە کە ڕووناکی دەرکەوت
ئەبینی پەروانە دەرکەوت
خۆم بەدەوری سەری ئەوا
زۆر زۆر ئەگێڕم لە شەوا
پەروانەم و خاوەنی ڕێ
دڵدارێکی گڕ گرتووم و
بەبێ ئەوەی لەپاڵ کزە و قرچەکەما
تۆزقاڵێ دەنگم لێوە بێ
=دەنگی دوایی:
لایانەوە، بەردە کێلێ
بەم وشانە هاتە زمان:
سەرگوزشتەی سەمەندەر و
قەقنەس هەمووی ئەفسانەیە
کەی هونەری جوانەمەرگی و
گڕ پەرستی بۆ بێ هەست و
گیانێکی وەک پەروانەیە
ئەو بەهرەیە
بۆ مرۆڤی ڕاکشاوی ئەو خاکەیە
وەک چەخماخەی هەوری ژان گرتووی بارانێ
ڕووناکی خستە ناوەوە
وەک تریفەی مانگەشەوی دەمەو بەهار
شەپۆل، شەپۆل، تیشکی ئاسۆی ئەرخەوانی
پرشنگی ڕشتە گلێنەی
چاوەکانی چەوساوەوە
|
773
|
Salim
|
238
|
ە/خەمی قەددم لە غەمدا شێوەیی ئەبرووتە تا مووتە
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
خەمی قەددم لە غەمدا شێوەیی ئەبرووتە تا مووتە
بەدایم پێچشی خاتر وەکوو گێسووتە تا بووتە
دڵی تەنگم، لە عیشوە و سیحری تۆ، مەحبووسی جاویدە
لە چاهی میحنەت و غەمدا هەتا وا خووتە، هارووتە
خەیاڵم تیزە وەک ئەڵماس و هەم لەم فیکرەدا کۆڵە
لەبانی خاتەمی دڵبەر مەگەر یاقووتە یا قووتە؟
لە حەلقەی چینی زوڵفا دیدەبانی عاریزە خاڵت
لەگەڵ دڵدادەگان تا سیحر و ئەفسوون خووتە هیندووتە
مەکانی دڵ لە گێسووتە ئەبەد هەرگیز جودا نابێ
لە لەنگەردا هەتا ماهی لەگەڵ گا جووتە وا جووتە
عیلاجی حاڵی «سالم» کە، حەکیم ئاسا، دەخیلت بم
دەوایی دەردی بێ دەرمانی ئەو لیمووتە، یا بووتە
|
991
|
Ḧacî Qadir
|
100
|
ە/لە نەزاکەت کەمەری وەک خەتی ئەهلی حیکەمە
|
غەزەل
|
فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن
|
لە نەزاکەت کەمەری وەک خەتی ئەهلی حیکەمە
لە نەبووندا دەهەنی بێ قسە عەینی عەدەمە
چین یەکێکە کەچی زولفی کەچی عاجزە، بۆ؟
دڵی سەودایی خەتای کردووە بۆیە نەدەمە
ماچی ئەو خونچەدەمە بێ حەقی جان موهری دەمە
سالیکی ڕاهی عەدەم، بێ دەمی نەقشی قەدەمە
گەر ڕەزا بێ چییە بۆ ماچی دەمی جانی عەزیز
تەجروبەم کردووە عیشرەت بە دەمە نەک بە دەمە
|
310
|
Nali
|
0032
|
س/لەکن ئەو جەوهەرە فەردە لە هەیوولا نییە باس
|
غەزەل
|
فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن
|
لەکن ئەو جەوهەرە فەردە لە هەیوولا نییە باس
لە حیکەم پەروەرییی بووعەلی سینا نییە باس
سۆفییان هاتنە مەجلیس وەرەقی دیدە بشۆن
لەکن ئەو دێمییە وشکانە لە دەریا نییە باس
بەزمی ڕەندانە ئەمە، مەلعەبەیی وەعز نییە
لە بەد و نیکی و قەللابیی دونیا نییە باس
ئەمە جێی ڕەمز و ئیشاراتی دەروونە، لە گەرووی
تەنگی پڕ غەرغەرەیی واعیزی غەڕڕا نییە باس
بە سەراوێزەیی چاوێنەیی کەللەی سەریان
لە "کەی" و "قەیسەر" و "ئەسکەندەر" و "دارا" نییە باس
جێی زوبان گرتن و دڵ ڕۆشنی و سووتانە
موقتەدا شەمعە کە خامۆش نییە ئەمما نییە باس
حەزرەتی هەیبەتە، نەک غەیبەت و ڕەیبەت نالی
ئەڵڵا ئەڵڵا، چ حوزوورێکە کە ئەسلەن نییە باس!
|
214
|
Kurdî
|
009
|
ت/خۆشم قوربان بە بەندیخانە و زنجیر و سێدارەت
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
خۆشم، قوربان، بە بەندیخانە و زنجیر و سێدارەت
++
دڵم مەحبووسە جەرگم لەت لەتە عەقڵم لەدەس دەرچوو
++
نەوەک هەر من بناڵێنم وەکوو بولبول لە هیجرانت
++
ئەمن بووم باخەوانی باغەکەی تۆ ئێستە بێ مروەت
++
هەناسەم ساردە بۆ دووریت وەکوو مەیلت لە دووری من
++
تەبیب ناکا عیلاجی دەردی دووری دڵ، وەها چاکە
++
دەماغم ئەمڕۆ عەترئالوود و موشک ئەفشان و گوڵ بێزە
++
گەلێ تاریکە دیدەم دوور لە دیدەی مەست و مەخموورت
++
عەزیزا ئەهلی میسرێ بوون بە کڕیارت بە گیان و دڵ
++
|
841
|
Wefayî
|
053
|
ن/ئەو چاوانەی وا خوماری نازن
|
غەزەل
|
10Syllabic
|
ئەو چاوانەی وا خوماری نازن
بە ئیما ئیمانم لێ دەخوازن
هاتەدەر وەک ڕۆژ شای شەکەر لێوان
غەمزەکە و ڕەمزەی تورکی پێشتازن
دەستی هێنادەر پێی لە سەما دا
چاومەستی چاوبەستن یا سیحربازن؟
زوهرەی یەغما کرد موشتەری کێشا
خرینگەی خڕخاڵ، جرینگەی بازن
نەوبەهار نۆبەی شکۆفە و گوڵن
یا غونچەی دوگمەی سینەکەی وازن؟
بە نەسیم دەپشکووت باغچۆڵەی سێوان
یا بە ئاهی من دوگمە دەترازن
نازانم بۆچ وا ڕۆح و دڵ کەوتوون
غەرقی خوێناون جێی داغ و گازن؟!
یا کوشتەی غەمزەی ئەو دوو چاوانەن
یا ڕەنجەی پەنجەی شەهێن و بازن؟
سیڕڕی زاری تۆ من بە کەس ناڵێم
ڕەنگی زەرد ئەشکی ئاڵ، هەردوو غەممازن
ئەوانەی عاشقن بە چاو و زارت
تا ئەبەد سەرخۆش مەحرەمی ڕازن
موتریبان، موقریبان دەم بەدەم گۆیان
بولبولان، قومرییان نەغمە پەردازن
دڵ دەناڵێنێ ڕۆح لە شیوەندا
قودسیان ئینسییان چەند خۆش ئاوازن؟
دەنگی من، سەوتی تۆ، بۆ بەزمی خوسرەو
چەنگ و نەی، عوود و دەف، تار و شەهنازن
ئەمن و تۆین بۆ ڕوخ و گەنجی پەنهانی
تەلیسم و تەوق و گوڵبرین و بازن
کەمەندی ئاسکان، هاتوچۆی بازان
هەموو بۆ خاتر چاوەکەی بازن
قەفەسی بەدەنم تەنگ و تاریکە
بازی دڵ و مورغی جان، هەر دوو پەروازن
«وەفایی» ناژی بە تاری زولفت
سەرتا پای ئازای مارانگازن
|
578
|
Salim
|
038
|
ا/گەر بە بۆ نیسبەتی توڕڕەت بدەمە موشکی خەتا
|
غەزەل
|
فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن
|
گەر بە بۆ نیسبەتی توڕڕەت بدەمە موشکی خەتا
بۆ خەتا فەخرە بەسا بۆ منە بەس خەبت و خەتا
شێوەیی ئەبرۆیی تاقت هەمەجا دێتە نەزەر
دەگەڕێ دڵ بە تەرەف تۆوە وەکوو قیبلەنوما
کەی بە چەنگاڵی هەڵۆی غەم دەکەوێ تایری دڵ
تا لە زاغی خەمی زوڵفت هەیەتی زیللی هوما
ئەبەدەن ڕەنگی عەدەم نایەتە ڕووی کوشتەیی عیشق
بە دەمی تیغی ستەمدا دەڕژێ ئاوی بەقا
لە دو لا زولفی بەڵاجۆ کە بە لا دەنوێنێ
نەفی مانەندی لەتیفیی ڕوخی جانانە دەکا
کەی لەبەر توڕڕە دەگا دەستی خەیاڵم بە ڕوخت
تۆ نەبی کێیە بکا دەستەیی سونبول بە قەڵا
مورغی پڕ وەحشەتی دڵ ئەو شەوە ئەمنییەتی بێ
لە ڕوخ و توڕڕەیی تۆ دەردەکەوێ دام و چرا
نەقدی جان و دڵ و دین پێشکەشی یەک نیگەهت
گەر قوبووڵ کەی لە منی سووختەدڵ ڕۆیی نەما
وەرە سا پەنجە لە خوێنی دڵی «سالم» بگرە
سەبتە ئەم ڕەنگە بەدایم نییە وەک ڕەنگی حەنا
|
135
|
Kakey Felaḧ
|
037
|
بۆ مێژوو
|
چوارپارە
|
7Syllabic
|
سمکۆش، وەک شێخی نەمر
هەڵۆیەک، بوو، بەرزەفڕ
لەسەر لوتکەی چیاوە
هەر بە هەوری ئەدا دڕ
***
لە شەققەی باڵی خولیای
ئەدا، بۆ ئاسۆی هیوا
بەسەر هەزاران هەزار
دوند و تەپۆلکە و شیوا
***
لە شەوی کوردستانا
سمکۆ بڵێسە و گڕ بوو
بۆ خۆری سەر فرازی
خوێنی مەشخەڵ هەڵگربوو
***
زۆر بن دار و بن بەردی
ئەم خاکی کوردستانە
بۆ هاژەی پەر و باڵی
هەڵۆمان، داستانە
***
ئەو ئارەق و خەباتە
جێی شانازی مێژووە
بۆ سەر بەرزیی وڵاتە
هەڵمەتە و نەمر بووە
***
تاڕاوکەری تامەزرۆ
بەخوێنی گەشی هەڵۆ
ئەم کوردەی کرد ڕەنجەڕۆ
بەکسپەی مەرگی سمکۆ
***
ئەو چیا سەربەرزانە
بۆ هەڵۆ هەر هێلانەن
بۆ ئەو بەچکە شێرانە
هەر بێشەن و هەرلانەن
|
539
|
Qaniʕ
|
068
|
گوڵاڵەی مەریوان/م/شەوێ پیری خەراباتی ئیشارەی جامی مەی کردم
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
شەوێ پیری خەراباتی، ئیشارەی جامی مەی کردم
تەماشا کە! لە ئەم لوتفە، حەواڵەی تەختی کەی کردم
لە چۆڵی جەهلەدا خنکاو و تینوو و بێ سەر و پێ بووم
بە ماسی بەحری زانینی، بەبێ تەنکاو و پەی کردم
لە عیلمی بادەنۆشی تێپەڕیم بۆ زاری و شیوەن
بە ئوستادی کەمانچە و عوود و تار و ساز و نەی کردم
کلیلی باخی دا دەستم، کە چوومە ناو گوڵ و گوڵزار
لە لەرزە و شانەکسکێی بەفر و سەرمای مانگی دەی کردم
وەها فێری مەلەی کردم، لە بەحری وەحدەتا ئەمڕۆ
لە گۆرانی بە باڵای چەشنی سەرو و مەمکی بەی کردم
چ ئومێدی بوو یا ڕەببی بە تەنیا یەک نەزەر «قانع»
بە سوڵتانی خەیاڵات و بە شاهی شاری ڕەی کردم
|
966
|
Ḧacî Qadir
|
072
|
ێ/ئەی سولەیمانی زەمان و شەیخولئیسلامی ئەنام
|
قەتعە
|
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
|
ئەی سولەیمانی زەمان و شەیخولئیسلامی ئەنام
قاسیدی ڕێگەی هیدایەت هودهودی دانا دەبێ
من هومام و قوللەیی قافی قەناعەت جێگەمە
لایقی پەیغامی ئەو پەرویزەیە عەنقا دەبێ
بۆ حوزووری قادری بۆچی دەنێری ماکیان
ماکیان ئەمری لە سەر شاهین لە کوێ ئیجرا دەبێ
وەختی پەیغامت خورووسێکی هەزار پۆپەم هەبوو
دایە بەر شەق، قاسیدێ وا بێ جەوابی وا دەبێ
تا هەڵێنێ زاغی شەب تاووسی هێلکەی سوبحدەم
مەزرەعەی چەرخیش لە توخمی نەجمی تا ئاوا دەبێ
دانەیی خەرمانی عومری تۆ لە مینقاری ئەجەل
دوورە، سەرسەوز و موتەڕڕا بێ هەتا دونیا دەبێ
|
924
|
Ḧacî Qadir
|
019
|
خوسرەو و کەیقوباد و ئەسکەندەر
|
مەسنەوی
|
فعلاتن مفاعلن فعلن
|
خوسرەو و کەیقوباد و ئەسکەندەر
وەکوو کیسرا و کاوس و قەیسەر
هەموو تێ چوون و پاکی فەوتاوە
نە سیلاح و نە سککەیان ماوە
واقیعەن وایە وەک بەیانم کرد
هەر کەسێ زا بە ناعیلاجی مرد
مەرگ و ژین میسلی سێبەر و تاوە
ئەوی باقی بمێنێ هەر ناوە
چونکە هەرچی لە داری دونیایە
ئەووەڵی ئاوە، ئاخیری بایە
سەد شەهەنشاهـ و پادشا مردن
سەیری کە کوردی ئێمە هەر کوردن
میللەتە باقی، مابەقی فانی
هەر لە جافی هەتا بە گۆرانی
حەسرەتم هەر ئەمە لە دنیا دا
«حاجی» دەمرێ بە دەوریان ناگا
گەر بە دەورانیان بگەییایە
هەموو حاڵی دەبوون چ دەریایە
چ بە مەنسوور و گەوهەری کوردی
چ بە نەزم و کینایەتی وردی
سەعدی ئەییامی خۆی نەبوو نانی
وەکوو من بوو گەڕۆک و بێ خانی
ئێستە خەڵقی لە حەسرەتی دەمرن
بەیتەکانی لە زێڕ و زیو دەگرن
ئاخیری ڕۆژەکیش دەیێ وەعدی
خەفەتم بۆ بخۆن وەکوو سەعدی
قازیی نەسر و موفتیی نازیم
تێ دەگەن تا مودەڕیس و عالیم
بۆ تەسیحەی زوبانی کوردانە
شێعرەکانم دەلیل و بورهانە
یەعنی تا ماوە شاعیری غەڕڕا
عارف و عامی داخی بۆ ناخوا
لاکین ئەو ساعەتەی بە ڕەحمەت چوو
قوڕ دەپێون دەڵێن: چ حیکمەت بوو!
پەشمە «حاجی» وەرە وەکوو جاران
بێرەوە سەر حیکایەتی کوردان
|
220
|
Kurdî
|
015
|
ر/قەوسی ئەبرۆ و موژەت تیر و کەوانە بە عومەر
|
غەزەل
|
فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن
|
قەوسی ئەبرۆ و موژەت تیر و کەوانە بە عومەر
نیگەهت قەیدی دڵ و ئافەتی جانە بە عومەر
بە شەرارەی خەمی تۆ نەخلی مرادم سووتا
باخی شادیم هەموو دەم فەسڵی خەزانە بە عومەر
تیغی ئەبرۆیی خەمت سووڕەتی سەیفی عەلییە
باعیسی زەمزەمەیی شۆری جیهانە بە عومەر
بە عەلی سوێندت دەدەم شیعەی ئەگەر، ڕەحمت بێ
خۆ ئەگەر سوننیی، ئەی شۆخی زەمانە! بە عومەر
پەڕتەوی عارزی یار و دڵی سەد پارەیی من
قسەیی شەوقی مەهە و چاکی کەتانە بە عومەر
حەسرەتی ناو ئەگەر کووهکەنی بیمارم
دڵبەرم هەروەکوو شیرینی زەمانە بە عومەر
|
174
|
Kakey Felaḧ
|
091
|
تاسەی نامەیەک
|
نوێ
|
FreeVerse
|
ئارۆ! ئارۆ!
هەرکە نامە بەسۆزەکەت
وەکوو کۆترێکی ماڵی
بەسەر دەشت و دەر و کێوا
بەسەر هەوراز و نشێوا
فڕی و دای لە شەققەی باڵی
ڕێگایەکی دووری پێوا
بە گیانی وەک فریشتەوە
هەر هات و هات
بە گمەگم
لای هێلانەکە نیشتەوە
ئێمەی تینوو بۆ هەواڵێ
وەک خاک و خۆڵی شارەزوور
لەبەر قرچە قرچی خۆرا
بۆ گەواڵە هەورێکی دوور
بۆ شنەیە، بۆ شەماڵێ
بۆ بارانێ
بۆ گەشەی جاری جارانێ
بزەی لێوی بەهارانێ
ئارۆ! ئارۆ!
بۆ ئێمە، ئێمەی تامەزرۆ
نامەکەت ئەو بارانە بوو
گەشەی جاری جارانە بوو
بزەی ئەو بەهارانە بوو
***
لێم ئەپرسی
بێ دەنگیی تۆ ئەم ترسێنێ
بۆم ئەنووسی
گێژەڵووکەی سەختی دووری
ئەم هەژێنێ
لە بێ دەنگیم هیچ مەترسە
سەرسەختی من ڕۆژی ماوە
خۆت ئەمناسی
گەرچی پیری تێم ئاڵاوە
وزەم گەرمە، ورەم لاوە
تۆش ئارۆ گیان!
وەکوو کاکەی ئاوارەمان
لە ئاسۆگەی ئارامەوە
گێژەڵووکە ڕابماڵە
ئەو گەوهەرەی من ئەیناسم
گەرچی بۆ دەریای غەریبی
بێ ئەزموون و کرچ و کاڵە
وەک ساڵ، وەک تەمەن مناڵە
پێوانەی تەمەن ژیری بێ
- بەسەر دڕک و داڵی خەمی -
دووری و دابڕانا زاڵە
وەکوو کاکۆ
وەک هەزاران جگەرگۆشەی
وڵاتی بەفر و نێگس و
نەورۆزی پڕ لە گوڵاڵە
ئارۆ! ئارۆ!
هاکا زانیت لە تاوانا
لەگەڵ گڕی جگەرمانا
ئێمەش دامان لە شەققەی باڵ
بەرەو دنیای خەون و خەیاڵ
بەرەو هێلانەکەی «سانا»
|
573
|
Salim
|
033
|
ا/پڕچینی زوڵف و پەرچەم نەقشن لە ڕوویی یارا
|
غەزەل
|
مفعولُ فاعلاتن مفعولُ فاعلاتن
|
پەرچینی زولف و پەرچەم نەقشن لە ڕوویی یارا
وەک میللەتی مەجووسی هەر دێن بە دەوری نارا
توڕڕەت کە دێ بە ڕوودا گەر عەینی کوفرە، حوسنە
بۆ ڕەونەقی کڵێسا با هەر ببن نەسارا
غەمزەت کە تیری باراند زوڵفت دڵی پەنا دا
بەم ڕەنگە حوسنی ئەخلاق کێ دی لە جینسی مارا؟
مەی گەر حەرام و تەڵخە ساقی بە چاوی مەستت
++
ئەی ئەو کەسەی کە شەوها یادت ئەنیسی دڵمە
یەک لەحزە دێمە یادت داخۆ لە ڕۆژگارا؟
تۆ ناتەوان و مسکین دوژمن قەویی و مونعیم
«سالم» لە عەهدی وادا کوا چارە جوز مودارا
|
406
|
Narî
|
023
|
ت/هەتا ڕوئیەت نەکەم شێوەی هیلالی فەوجی دەربانت
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
هەتا ڕوئیەت نەکەم شێوەی هیلالی فەوجی دەربانت
ئەمن دوورم لە ئیفتاری سرووری جەژنی قوربانت
بەسەر سەرما فەلەک هەوری غەمی بەو تەرزە کێشاوە
نەماوە بینشی بەدری ڕوخی ڕەخشانی تابانت
لە عەرسەی زیللەتا نابێ نەجاتی دڵ لە دەس غەم بێ
بەبێ ئیمدادی جەولانی، خەمی چالاکی چەوگانت
موقیمی ئاستانی ڕەفعەتم وەک جەم ئەگەر یەک دەم
ببینم سوورەتی عەکست لە سەفحەی جامی ئەیوانت
بە میقرازی تەبیعەت بیبڕم، وا چاکە بیدۆزم
بە ماکینەی سەناخوانی، غەزەل بۆ فەرشی هەیوانت
لە شاری سینە دڵ دارولئەمانە بۆ غەمی هیجرەت
بە حیکمەت دارولیحسانە، ئەساسی بەیتولئەحزانت
گریبانی سەبووریم چاکە وەک بولبول لە شەوقی گوڵ
نموونەی چاکە ئەم چاکە، بە یادی چاکی دامانت
بلووکی خاکی ئێرانی خەیاڵاتم پەرێشانە
بە سەبکی نەزمی مەشرووتەی ڕەهەندەی دەردی هیجرانت
دڵی «ناری» بەسانی غونچە تەنگە گەر نەکا یاری
نەسیمی دڵ نەوازی غەم، گودازی بادی دامانت
|
542
|
Salim
|
002
|
ا/ئاشوفتە کەناری گرت گێسوو بە ڕوخی یارا
|
غەزەل
|
مفعولُ مفاعیلن مفعولُ مفاعیلن
|
ئاشوفتە کەناری گرت، گێسوو بە ڕوخی یارا
ئارێ نییە حەددی مار، ڕابوورێ بەسەر نارا
عەزمی دڵی پڕ شۆرم بۆ دامەنی سەحرایە
بێزار و هەراسانم بەو نەوعە لەناو شارا
مەجنوونی بیابانی زوو ڕاهی نەجاتی دی
ناڵینی منی بەدبەخت جاویدە لە کۆهسارا
بۆ شادیی دوشمن یار تا من لە غەما بمرم
مەلفووفەیی نەومێدی ناردوویە بە ئەغیارا
ئاشوفتە و غەمگینە یارم لە قسەی ناسیح
وەک تازەگوڵی باغە پەژموردە لەناو خارا
عاشق بە قەد و ڕووتە، سۆفی بەنیهان وەک من
دزپیشەیە سا قوربان گوێی بکوتە بە بزمارا
جانانە لەگەڵ «سالم» نەزدیکە تەرەححوم کا
بەم نەوعە لە گریانی خوێن دێ لە دڵی خارا
|
495
|
Qaniʕ
|
023
|
پاشمەرگەی قانع/بە سەرما ڕامەبوورە کاکی زاڵم
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن فعولن
|
بە سەرما ڕامەبوورە کاکی زاڵم!
لە دەستی زوڵمی تۆ، وێرانە ماڵم
بە شەو ئێشکچی ماڵ خان و ئاغام
بە ڕۆژ کۆڵ کێشی پووش و دڕک و داڵم
ئەگەر ڕا کەم لە بۆ مڵکی یەکێ تر
لەوێشدا قوڕ بە سەر هەر عەینی حاڵم
لە دەس قانوونی پیسی میر و ئاغا
لە هەر لا بم، بە دەس زوڵمۆ ئەناڵم
دە زاڵم نۆرەمە، خۆت ڕاگرە بۆم
بچێژە شەربەتی گورز و گۆپاڵم
بە تەنیا چاو لە قونجانێک بزانە
ئەسێنم حەقی زوڵمی چەند ساڵم
حەقی جووتیار و پاڵە و ڕەنجبەرانم
حەقی چەوسانەوەی خۆم و مناڵم
بە زەبری چەکوشی کاوە مێشکی ئەپژێ
قەوارەی پوچەڵی، زوحاکی زاڵم
چ خۆشە بێتە دی، ئامانجی بەرزم
ئیتر کۆشک و تەلاری میر نەماڵم
چ خۆشە هێزی ڕەنجبەر ڕابماڵێ
قەڵا و زیندانی ئاغای بەد فەساڵم
چ خۆشە من بڵێم ئاغا چ کارەی؟
بڵێ: ئەمڕۆ لە گومرکدا حەماڵم!
چ خۆشە میر بە عینوانی کرێکار
بڵێ: ئیشت نییە؟ ئەمڕۆ بەتاڵم!
چ خۆشە «قانعا» بێ خۆف و ئەندێش
بڵێیت: زاڵم لە کوێیە، من زەواڵم
|
133
|
Kakey Felaḧ
|
033
|
تاسەیەک
|
مەسنەوی
|
7Syllabic
|
ئاسمانێکم ئەوێ شین
بە ئەستێرەی گەش نەخشین
بە زەردەخەنەی بێ خەم
دوربێ لە هەور و لەتەم
ببەخشێ، بزەی لێوی
گەشە بە گوڵی کێوی
پیرۆزەیی ڕەنگ و بۆی
هەوری ڕەش نەگرێتە خۆی
لە ئاوێنەی هەساوا
دەرکەوێ دڵی ساوا
بێ گەرد و پاک و ڕون بێ
وەک سەرچاوەی دەرون بێ
کش و مات و بێ دەنگ بێ
بەوێنەی دەریا مەنگ بێ
تا گرمە و ناڵە ون بێ
بەردی گۆمی بێ بن بێ
شەست و ڕەهێڵەی باران
نەیکا بەجاری جاران
لافاوی سوری وەک خوێن
گیان نەبا بێ سەر و شوێن
یان بروسکەی ئاگرین
دڵ نەسوتێنێ بە قین
مەلی ئەم هەست و گیانە
وێڵە بۆ ئەو ئاسمانە
تابدا لە شەققەی باڵ
بەرەو مەڵبەندی خەیاڵ
|
882
|
Wefayî
|
100
|
ە/ئەی سەبا تێک مەدە تۆ پەرچەم و کاکۆڵی گوڵە
|
غەزەل
|
فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن
|
ئەی سەبا! تێک مەدە تۆ پەرچەم و کاکۆڵی گوڵە
زولف و کاکۆڵی گوڵە مەسکەنی سەد پارە دڵە
ڕامی دامم نەبوو هەرگیز بە فسوون دڵ بووە خوێن
گوڵە سەرمەستە غەزاڵێکی عەجەب وەحش و سڵە
چییە ئەم نوقتە کەوا بۆتە نیشانەی دەمی تۆ؟
نوقتەیی هیچە کەچی نوکتەیی سەد ئاهی دڵە!
دەمی خەندە و قسەیی ماچی دەم هەرزانە بە ڕۆح
دەم و خەندەی نوقوڵستانە قسەی وی نوقوڵە
وەرە بڕوانە دڵم ئەی گوڵە! بۆ زاری گوڵت
بولبولێکە چ حەزینە، چ لە گریان بە کوڵە؟!
قەت بە دڵ یاری «وەفایی» نەبوو، حەیرانم ئەمن
دڵ کە مەعلوومە یەکە بەس گوڵە بۆچی دوو دڵە؟!
|
498
|
Qaniʕ
|
026
|
ر/سوودی خاکی کوردستانم چەن هەزاران دەر هەزار
|
غەزەل
|
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
|
سوودی خاکی کوردستانم چەن هەزاران دەر هەزار
بۆت بنووسم کاکی کوردم، میوەیەکی بێ شومار
تووتن و گەنم و برنج و هەرزن و زەڕڕات و جۆ
گەنمەشامی و دێمیلە، هەم داڕوجان و گسکەشار
باسخ و نارنج و لیمۆ، پرتەقاڵ و هەم ترێ
کاڵەک و شووتی و ترۆزی کوولەکە و سەوزە خەیار
چۆنەر و سڵق و شویت و بامیە و کونجی و پەموو
شێلم و ماش و تەماتە، باینجان و کالیار
نۆک و نیسک و پەڕشە و پاقلە و پەتاتە و لۆبیا
سێو و هەرمێ، قۆخ و قەیسی، گوێز و کشمیش و هەنار
کاهوو و پیاز و کەلەرم و تەرسۆن و بنعەرزیلە
کاشمە و کۆڵ و بناو و، سور هەڵاڵی لانزار
مێو و سنجوو و کێکف و ژاڵە و گزیچار و شەهێن
گۆیژ و چوالە و بەڕوو و پەڵک و باڵاڵووک و چنار
داری بی، پێنج تایەفەن، لازم نییە ناویان ببەم
خاوەنی سی و نۆ بەری خاوەن ڕەواجە مازوودار
گزگل و خڕنووک و مازوو، پانکە و سیچکە و کەڵنج
پۆزە خووگە و هەمزە ئاغا، هەور بردوو و شاخدار
بەر گەڵا و تسقل و سەوزاڵی و نیسکە و گرێ
کارگ و قژگە و دەمووکە، سێفەڵووکەی ئاودار
جەوت و شۆکە، زۆڵەک و شینکە و بەڕوو هەژگ و گەڵا
هەم گەزۆ و زووخاڵ و پیفوو، چاکترینیان بارەدار
«قانعی» کاسب نیە، بۆیە کەمی لێ زانیوە!
بۆ ئەوانی تر بپرسە لای پیاوی کاسبکار
|
181
|
Kakey Felaḧ
|
098
|
سەرلەنوێ
|
نوێ
|
FreeVerse
|
سەرلەنوێ دزو ڕێ گرو چەتە
خۆیان بۆسەدا بۆ ئەم میللەتە
دەست پڕ لەئاگر
لە بارووت لە خوێن
دڵ پڕ لە داخ و
دەم لە بۆڵە و جوێن
سەرلەنوێ گورگی ناو ئیمپریالیست
هەڵمەتی هێنا هەلی کەوتە دەست
گورگی بریندار
لەتاوی ئازار
وەکو شێت و هار
کەوتە پەلامار
سەرلەنوێ پەپووی کۆنەپەرستی
شەوارە کەوتووی تیشکی سەربەستی
بۆ تۆڵە سەندن
کەوتە قڕاندن:
بۆ ئێمە ژین و
بۆ ئێوە مردن
لەنوێ چەقەڵی لەڕ و چاو برسی
لە گۆشتی شێری گەورەی ئەپرسی
کەوتە لوورەلوور
بڕی ڕێگای دوور
هاتە سەر سنوور
قەپۆز بکا سوور
بەڵام ئەو گەلەی بەر شەست تیر درا
دلی نەوەستا لەناو ئاگرا،
ئەوخوێنە ئاڵەی ڕژایە سەر عەرد
نووسی: سەرکەوتن بۆ گەلی نەبەرد
بۆ ئەم وڵاتە
زۆر گیان خەڵاتە
ژیان پیرۆزی
ڕێگای خەباتە
|
865
|
Wefayî
|
081
|
ێ/ئەو دڵبەرە وا بادە بە چاوان دەفرۆشێ
|
پێنج خشتەکی
|
مفعولُ مفاعیلُ مفاعیلُ فعولن
|
ئەو دڵبەرە وا بادە بە چاوان دەفرۆشێ
هەردەم بە تەبەسسوم لەبی خەندان دەفرۆشێ
بۆ شەهد و شەکەر حوققەیی مەرجان دەفرۆشێ
ئەو غەمزە کە چاوی بە شەهیدان دەفرۆشێ
چی زاهیدە ئەو زوو دڵ و ئیمان دەفرۆشێ
یاقووتی لەبی لەعلی کە وا قووتی ڕەوانە
ڕوو باغی گوڵ و دەم گوڵ و قەد سەروی ڕەوانە
موژگانی کەچی قاتیلی سەد قافڵە جانە
تا پێنەکەنی زولفی نەدا بەردەمی شانە
نەمزانی کە گوڵ شەککەر و ڕەیحان دەفرۆشێ
قەترەی عەرەقی نافە لەسەر لەعلی درەخشان
یا میشکە لە گۆشەی وەرەقی گوڵ بووە ئەفشان؟
داغی دڵە یاخۆ، بە سەری زولفە پەرێشان
خاڵی دەمی تۆ زەنگییە کەوتۆتە بەدەخشان؟
یاخۆ خزرە چەشمەیی حەیوان دەفرۆشێ
تاتا کە بە داو زولفی وەکوو سونبولی بادا
گوڵدەستەیی شەوبۆ بوو بە بەرگی گوڵیدا دا
شەوبۆیی گوڵ و نافە لە دەم بادی سەبادا
شێخم بە هەوای زولف و دڵ و دینی بە با دا
وەجهی چییە بەو کوفرە کە ئیمان دەفرۆشێ
گەر تالیبی ماچێکی ئەتۆ لەو دەمە قەندەی
بەو زولفە دەبێ هەر وەکوو من خۆت لە ڕەسەن دەی
شاهەنشاهی میسر و حەبەشە کێ بووە بەندەی
چاوێکی بە گریانی دەوێ تالیبی خەندەی
مەعلوومە کە گوڵ خەندە بە باران دەفرۆشێ
جیلوەی مەیی ئەو ساغیرە نەشئێکی نەدامێ
ساقی وەرە لەو لێوە، بە چاوت، بدە جامێ
کوشتەم بە خەت و خاڵ و ڕوخی تازە نەمامێ
من تالیبم ئەی بادی سەبا بێنە پەیامێ
لەو لێوە کە ماچی بە دڵ و جان دەفرۆشێ
تا دوێنێ ئەمن وەسڵی ڕوخ و زولف و دەمم بوو
باغی ئیرەم و عومری خزر، جامی جەمم بوو
ئەمڕۆکە جوداییم لە غەزاڵەی حەرەمم بوو
بەو سەعیە لەسەر قیبلە سەفا عەینی غەمم بوو
چاوم بە دوو جێ زەمزەمی گریان دەفرۆشێ
مەهڕوو بە خەتا نافەیی چین میشکی خەتایی
دیم هاتە سەفی گوڵ بە هەوای عەترنومایی
تەفزیلی گوڵم دا هەموو یەعنی بە ڕیایی
بۆ ماچی دەمی شاهیدی دڵبەر بوو «وەفایی»
شێخم کە بە هیچ و نەبوو ئیمان دەفرۆشێ
|
166
|
Kakey Felaḧ
|
082
|
بۆ شارەکەم
|
نوێ
|
FreeVerse
|
ئەی شارەکەم!
نازانم تۆ
تینووی خوێن و تاسەی منی
یان من تامەزرۆی خاکتم؟
بۆیە هەرچەن شەوی ژینم
لێ تاریک و شەوەزەنگ بێ
شیلەی تەمەنی شیرینم
لە خەما، پڕ ژار و ژەنگ بێ
خۆشەویستی نێوانمان
هیچ نایەوێ، لە تۆ دوور بم
هیچ نایەڵێ، وەک باڵدارێ
تەریوی ئەو دیو سنوور بم
***
ئەی شارەکەم!
کە لە شاعیرێکیان پرسی:
چۆنە عیشق و خۆشەویستی
[پاریس]ت کردۆتە خولیا؟!
چۆنە وا نایگۆڕیتەوە
بە هەموو شارانی دنیا؟!
لەبەر ئەوەی کە زیندووە
بزێو و سەر بە گێچەڵ و نەمر بووە
***
[سلێمانی]!
منیش لە ئاسۆی ناخەوە
بەگوێی تۆدا ئەچرپێنم تا بمێنم
خوێنم شاری وەک تۆی ئەوێ
دڵم یاری وەک تۆی ئەوێ
بلبلی سۆز و کەڵکەڵەم،
هەر بەهاری وەک تۆی ئەوێ
هەر هەواری وەک تۆی ئەوێ
|
739
|
Salim
|
204
|
ێ/بە ئیما گەر لە عاشق خواهیشی مەعشووقە بۆ سەر بێ
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
بە ئیما گەر لە عاشق خواهیشی مەعشووقە بۆ سەر بێ
ئەگەر نەیخاتە بەر پێی ڕووڕەشی سەحرایی مەحشەر بێ
لە ڕووی ئەو شەمعەدا سیححەت تەڵەب کا قوربجۆ سەهوە
دەسووتێ یەک نەزەر پەروانەئاسا گەر سەمەندەر بێ
لە مەیدانی نەزەر چاوت شەجاعەت نایەڵێ بۆ من
بە چاو کێ دیی غەزالی وا کە سەییادی غەزەنفەر بێ
لەسەر خاڵی ڕوخت کەس وەسفی خاڵی کەس نەکا خەتمە
[خەلیل]ی پێ بڵێن نابێ کە هەر کەس جێی لە ئازەر بێ
هونەر سابت دەکەم بۆ ئەو ئیمامەی قامەتی تۆی دی
لە وەختی خوێندنی قەدقامەتا گەر ڕووی لە مینبەر بێ
لەناو سینەی قەفەسما شەرتە ئازادی نەکەم ئیتر
لە داوی زوڵفی دڵبەر گەر بە «سالم» مورغی دڵ بەربێ
|
145
|
Kakey Felaḧ
|
052
|
بەردێک
|
غەزەل
|
8Syllabic
|
دێ بە دێ و شارەوشار ئەکەم
پڕ بەدەمم هاوار ئەکەم
بەدەنگی زوڵاڵی کوردی
باسی پیاوی بێ بار ئەکەم
لەو کەسەی پەت بازی ئەکا
بێ ئاگا ئاگادار ئەکەم
بۆ زڕانی ناوی بەدی
نوستوو لە خەو بێدار ئەکەم
بۆپێ شێل بونی کردەوەی
بێ هۆش و گۆش هوشیار ئەکەم
خۆی و تەناف و پیشەکەی
لەناوا شەرمەزار ئەکەم
نیسکی بێ بەروپشتی وا
تووشی دەرد و ئازار ئەکەم
بە ڕۆژ و شەو، بە دەست و دەم
«بێ بار» لە تانوت بار ئەکەم
بە تیر و تیغی سەرزەنشت
ناو جەرگی کۆلەوار ئەکەم
هەتا ئیفلیج و گۆج ئەبێ
بەم چەشنە شیعرم سوار ئەکەم
لەباتی ڕاوی باڵندە،
ڕاوی دوپشک و مار ئەکەم
بۆ سەر شکاندنی وەها
ئارەزووی بەرد و دار ئەکەم
هەتا «بێ بار» ناچار ئەڵێ:
لە دەس «بێ باری» بار ئەکەم
یەک زمان و یەک دڵ هەیە
خۆم بۆ تووشی هەزار ئەکەم
پیاوی ساغ و مەردیش ئەڵێ:
دەردی بێ باری چار ئەکەم
باخی ڕەنگینی یەک ڕەنگی
لەدڕکی وا بژار ئەکەم
|
792
|
Salim
|
258
|
ە/کاری ئاشوفتەم درێغا ڕەنگی سامانی نییە
|
غەزەل
|
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
|
کاری ئاشوفتەم درێغا ڕەنگی سامانی نییە
بەختی خوفتم تا قیامەت فیکری هەڵسانی نییە
سوودی کوا فیکری فەلاتوون بۆ عیلاجم بەعدەزین
دەردی من دەردێکە -ئەسڵەن- قەت چ دەرمانی نییە
غەرقی فیکرێکم بە مەللاحی خیرەد نایێمە دەر
هەر تەرەف تێ دەفکرم: ئەم بەحرە پایانی نییە
وا لە قەبزەی ئیختیاری کافرێکا کاری من
مروەت و ئینساف و بەخت و دین و ئیمانی نییە
فیکری قەبزیی ڕووی ڕەقیبم حەوسەلەم وا تەنگ دەکا
ڕووبەڕووی تۆ غونچەیی دڵ مەیلی خەندانی نییە
|
638
|
Salim
|
100
|
ش/گوارەت کەوتە سەر ڕەوشەن بناگووش
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن فعولن
|
گوارەت کەوتە سەر ڕەوشەن بناگووش
++
لەبی شیرینی دڵبەر کانی لەعلە
++
وەکوو لەعلی گوارەت ئاڵە ئەشکم
++
ئەگەر دەیدی لەبی تۆ پووری هورموز
++
بە ئیما گەر تەڵەب کەم ماچی لێوی
++
پەیاپەی دێتە ڕوو ئەشکم وەکوو سەیل
++
وەکوو جامی ئەگەر «سالم» حەریفی
++
|
97
|
Hêmin
|
072
|
تاریک و ڕوون/کاروانی خەبات
|
چوارپارە
|
8Syllabic
|
زەردە پەڕی، سوور بوو ئاسۆ
خەریک بوو سێرە هەڵگیرێ
لەباتی قاسپە قاسپی کەو
دەهات قرمژنی شێست تیرێ
***
ئاوری بەردەدا لە بەندەن
گڕی خومپارە و بازووکا
کام گوڵ گەش بوو، کام گیا شلک
بەو بڵێسە هەڵدەپرووکا
***
داوەستا لەو خڕ و شیوە
دووکەڵ و بۆگەنی بارووت
نەمامی ناسک و ساوا
بەدەسڕێژ دەبوونە بزووت
***
دەیشێلا هەڵاڵە و سوێسن
ناڵچەی پۆتینی ژاندەرم
نێرکی بیزا و مەندۆکی تەڕ
دەپەڕین بەگوللەی گەرم
***
کێوی لە حەوت کێوان تەقین
هەڵۆ دای لە شەقەی باڵان
کەروێشک تەماڵی هەڵگرت
ڕێوی خوشی بۆ کەنداڵان
***
کۆترە شینکەی قەدی شاخی
لوور بوونەوە ناو ئەشکەوت
سوێسکە لە بن پنچک خزا
چۆلەکە لە جریوە کەوت
***
خۆی لە رەندۆڵان هەڵکێشا
لە ترسان مار بەپەلەپەل
لە پەڕ پەڕۆچکەی ئاسمانێ
دیاری دا تارمایی خەرتەل
***
هەر چوار تەنشتی گیرابوو
لە سەنگەرێکدا بەتەنێ
ئەو لاوەی بەڵێنی دابوو
هەتا مردن چەک دانەنێ
***
پشوو سوار و گەروو وشک
گەرم ببوو چەکی دەستی
بەڵام هێشتا نەلەرزی بوو
دڵی پڕ لە هیوا و هەستی
***
هەرچەندە ئاڵقەی گەمارۆ
هەر وا دەهات تەنگتر دەبوو
ئەستێرەی هیوای دەدرەوشی
تا وەخت درەنگتر دەبوو
***
پەندی کوردانەیە و کۆنە
کە شەو قەڵاتی مێرانە
هەروا تاریکان پەیدا با
دڕی پێ دەدان شێرانە
***
ڕووناکبیرێکی تا ئیمڕۆ
دەچوو بەرەو ئاسۆگی ڕوون
ئێستا هیوای بە بوولێڵ بوو
بۆ لە گەمارۆ دەربازبوون
***
بڵێسەی دا لوولەی چەکێک
تێک هەڵگڵا لاوچاکی کورد
ئەفسەر یەک بەخۆی قیژاندی
++
***
لەبن پەسیوان دەرپەڕین
هێزی ڕەش و ئەهریمەنی
دێرا بەخوێنی شەهیدێک
«کوردستان» مێرگ و چیمەنی
***
دیسان خوێنی قارەمانێک
نەخشاندی ڕێگای ڕزگاری
دیسان لاپەڕەیەکی ڕەشتر
کەوتە سەر مێژووی زۆرداری
***
دوا نیگای بڕیە لای ئاسۆ
بەمۆلەق ڕاوەستا چاوی
شنەبای شەو هات ئەستڕی
وەک پەنجەی جوانێک جواناوی
***
لەناو خوێندا دەتلێنەوە
لاوی بەزیپک و بەسبات
بەڵام هەروا دەچێتە پێش
بێ وچان کاروانی خەبات
|
530
|
Qaniʕ
|
059
|
گوڵاڵەی مەریوان/ب/لازمە شەرح و بەیانی کۆمەڵی عالی جەناب
|
غەزەل
|
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
|
لازمە شەرح و بەیانی کۆمەڵی عالی جەناب
خانەدانی ئاردەڵانی، خاوەنی تێغ و تەناب
باسی [بابائاردەڵان]ت بۆ بکەم چۆن پیاوێ بوو؟
ساکنی گوڵ عەنبەر و یەک حاکمێکی کامیاب
تایەفەی گۆرانە ئەسڵی، خەڵکی خاکی شارەزوور
پایتەختی شاری [زەڵم]ە شاهیدی قەولم کیتاب
یادگاری پاشی خۆی ناوێ [کڵۆڵ]ە بێ درۆ
پاشی ئەو [ئەلیاس] و [خدر] و [بابلۆ]ی خاوەن عیتاب
[مونزیر]ێک و دوو [حەسەن]، [خدر]ێکی تر، [ئەلیاس] دوو
[مستەفا خان] و [عەزیز] و [ئەحمەد]ی عاشق ڕوباب
ئینقرازی ئاردەڵانی هیچ نەبوو ئیللا غروور
قەهری هیچ و پووچی زۆر و کیبری بێ حەد و حیساب
«قانیعا» باسێ لە حاڵی کوردەکانی «تاڵشی»
بێنە پێشۆ تا بزانن چاک بوون یاخۆ خراپ
|
62
|
Hêmin
|
031
|
تاریک و ڕوون/گریانی نیوەشەو
|
مەسنەوی
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
شەوانە ئەو دەمانەی شەو دەگاتە کاتی نیوەی شەو
خەڵک نووست و لە چاوی من کەسەر دیسان ڕەواندی خەو
سکووتێکی بەسام سەرتاسەری ئەم دێیە دادەگرێ
دەڵێی هەر زیندەوارێکی هەیە لەو دێیەدا دەمرێ
لە هیچ لا خشپەیەک نایە، چرای ماڵێکی ناییسێ
بەئەسپایی لە ماڵ دێمە دەرێ دەخوشم وەکوو نیسێ
تەک و تەنیا بەئارامی دەچم بۆ گردەکەی بەر دێ
بەدڵتەنگی و کز و خەمناکی ڕادەکشێم لەسەر بەردێ
دەکەم جا سەیری ئەستێران و هەڵدەمژم شنەی شەوبا
شەو و بێدەنگی چەند خۆشە، هەمیشە خۆزگە هەر شەو با
وەکوو ئاواڵی چاک ئەستێرەکان گوێ ڕادەدێرن بۆم
هەتا بۆیان بەیان کەم موو بەموو ڕازی دەروونی خۆم
کوڵم هەڵدەستێ ئەو جارە و لەبەر دەردم دەناڵێنم
هەتا ئاوری دڵم دەکوژێتەوە ئەسرین دەبارێنم
شەوانە گەر نەکەم ئەو شیوەن و ناڵین و گریانە
دەسووتێنی وجوودم ئاگری ئەم جەرگە بریانە
بەڵێ گریانی نیوەی شەو دەکا ناسۆری دڵ مەرهەم
کوڵ و کۆم دادەمرکێنێ و بەجێ دێڵێ دڵی من خەم
|
845
|
Wefayî
|
059
|
و/ئەی لە سایەی سەری زولفت بە نیگا و خەت و ڕوو
|
غەزەل
|
فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن
|
ئەی لە سایەی سەری زولفت بە نیگا و خەت و ڕوو
بەستەیی داوە، چ تاووسە، چ شەهبازە، چ قوو
مەستی ئەو نێرگسە کاڵەم دەگریم بۆ لەبی تۆ
شیشە بۆ جامی شەرابم، کوڵی گریەم لە گەروو
مەمدە بەر حەڵقەیی ئەو زولفە لەسەر ماچی دەمت
لە تەنافم مەدە مەمکوژە لە سەر هیچ و نەبوو
تێک نەچوو قەت سەری زولفت لە هەناسەی دڵی من
دووکەڵی ئەو شەمە هەرگیز بە نەفەس واوە نەچوو
لە دوو زولف و سەری کوڵمانی عەجەب ماوم ئەمن!
ڕاستە ئەو نوورە بەڵام نوور نییە دوو سایە لە ڕوو
وەرە بەو نێرگسە ساقی بە فیدای گەردشتم
نەفەسێ بێنەوە گەردش بە وەفای جام و سەبوو
عاریز و زولفی بە خەندە بە «وەفایی» دەفرۆت
گوڵ بە تا، نافە بە خەرمەن، دوڕڕ و شەکەر بە قوتوو
|
210
|
Kurdî
|
005
|
ا/چاوی مەستت وا دیارە فیتنەیێ بەرپا دەکا
|
غەزەل
|
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
|
چاوی مەستت وا دیارە فیتنەیێ بەرپا دەکا
خانی دین وەک تورکی یەغمایی بە ناز یەغما دەکا
تورکی دیدەت بەو دوو قەوسی حاجب و تیری موژەت
بۆ گرفتی دڵ لە کاکۆڵت عەلەم بەرپا دەکا
چاوی فەتتانت دەکا سیڕڕی نیهانی دڵ عەیان
واقعی هەر فیتنە ئەسراری نیهان ئیفشا دەکا
مەردومی چاوت کە دێتە سەر سوپاهی جان و دڵ
وەک قەجەر دایم بە قیرقاجی نیگەهـ دەعوا دەکا
چونکە هیچ شاهید لە نێوانمان نەبوو ڕۆژی ئەزەل
عەقڵ و دینم نایە مستی، ئێستە وا حاشا دەکا
گەر بە ناحەق بمکوژێ نابێ کە کەس مەنعی بکا
حاکمێ کافر بێ، سا ئەڵبەت عەداڵەت وا دەکا
دڵ دەڵێ «کوردی» وەکوو من ئارەزووی وەسڵی مەکە
بۆچی تۆ مانع دەبی ئەم بەندە چۆن بێجا دەکا؟
|
115
|
Kakey Felaḧ
|
008
|
مەردایەتی
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
زمانم با نەجوڵێنم، کە جوڵانم قسەی پێیە
لە گوللەی خۆت بپارێزە، تفەنگێکە و لەسەر پێیە
دەبا تیری قسەی ناخی دەروونی خۆم بهاوێژم
بەری و جێی تێ ئەگەم، تۆش هەر بڵێ چەند بێ سەروپێیە
بە سەربەرزی بژی تاماوی، مردوو پیاوی سەرشۆڕە
ئەگەرچی نرخەکەی باسی سەرە ژینێکی بەم پێیە
مەڵێ حەیفە مەرگ جەستەم ئەکاتە خاک و خۆڵی ڕێ
سەری سەردارەهای دوینێیە وا ئەمڕۆ لەژێر پێیە
ئەوی نازانێ ژیری بێ هونەر، تیغێکە بێ جەوهەر
لە دوو پێ زیاترە، هەرچەن بە ناهەق ناوی دووپێیە
برا پێ هەڵگرە و توێشوو نەبەردی باب و باپیرە
بەسەر ڕێگەی ژیانا کردەوەی مەردانە جی پێیە
سەرنجی پەندی کۆنت بە برای کوردم کە کون نابێ
کە مردن مردنە ئیتر چییە ئەم لنگە فرتێیە
کە ئازا جاری ئەمرێ ترسنۆکیش ڕۆژی دووسەد جار
لەژین و مردنی مەردی دڵی تۆ بۆچی کرمێیە؟
ئەوی شوێنی نەوی شایانی شانی خۆی ئەبینێ وا
لە جێگەی گەردی ژێر پێیە، سەرانسەر ژینی بێ جێیە
ئەوەش مەرگی لە ڕێگەی ژینی سەربەرزا ڕەوا دیوە
شەهادەت بەن شەهیدی باوەڕی بەرز و بەڕێ و جێیە
|
600
|
Salim
|
061
|
د/دەدا هەردەم شەکەرخەندت سەمەر قەند
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن فعولن
|
دەدا هەردەم شەکەرخەندت سەمەر قەند
بە قوربانی شەکەرخەندت [سەمەرقەند]
لە قەدتا دەستی من موشکیل کەمەر بێ
قەدی موو قەت قوبووڵ ناکا کەمەربەند
بە ڕووی وەسڵا چ غەم گەر بەحرە هیجرت
کە نەمبا ناخودا دەمبا خوداوەند
لە هیجری ڕووی بەهاری دڵستانت
لە دڵمایە خەفەت وەک کێوی [ئەڵوەند]
دڵی تیشنەم مەحەللی ڕەحمە، سا دەی
بە ئاوی تیغی تۆیە ئارەزوومەند
غوباری کۆیی عیشقە کوحلی بینش
بە خاکی نەقشی پێی جانانە سەوگەند
بە ئەفسوونت جەلا دا دانەیی خاڵ
بە دامی توڕڕەیی تۆ بوو مورغی دڵ بەند
دەزانن غوسسە تاکەی بارە بۆ دڵ؟
هەتا تەم بێ لەسەر کێوی [دەماوەند]
مەکەن مەنعم لە غەم؛ بێ ئەو، زمستان
بە چی بێ بولبولی بێچارە خورسەند؟
ئەبەد نادەم بە خەرقەی پادشاهی
پەڵاسی خەز، لیباسی کوهنەیی ڕەند
خودایا میحنەتی «سالم» هەتا کەی؟
لە کارا سستییی بەختی هەتا چەند؟
|
118
|
Kakey Felaḧ
|
011
|
بەسەرهاتێک
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن فعولن
|
برا! زانیومە بۆ وێرانە ماڵی
بە برژانگ خاکی بەرپێی یەئس ئەماڵی
بەڵێ گەورەم! ئەزانم پڕ بەدڵ تۆ
پەشیمانی لە کرداری مناڵی
لەناو چۆڵ و بیابانێکی گەرما
چلەی هاوینە بێ سروەی شەماڵی
کەداری سەروەکەت یادی هونەر بێ
وەکوو قومری بە ڕۆژ و شەو ئەناڵی
ئەڵێن: ڕۆژی بەسەرهاتت گەلێ دی
کەچی هەر میوەیێکی کرچ و کاڵی
بەڕەنگ زەردی خەزانێکە ژیانت
سەوز نابێ ئومێدی کشت وکاڵی
ئەڵێی: کەی دڵ بگاتە کامی خۆزگە
خەیاڵت خاوە کوشتەی کام خەیالی؟!
ئەگەرچی خۆ سەرت قاڵی ژیانە
لە بۆتەی مەینەتا پێویستی قاڵی
کە عەوداڵی بە ناو باخچەی ژیانا
بچێژە هەر لەبەر گوڵ دڕک و داڵی
ئەگەر دەرمانی دەرد زەهرێکی ڕوتە
بڵێ: شیرینە ئەینۆشم بە تاڵی
زمانی حاڵی تۆ گەرچی زوڵاڵە
بڵێ: داخی بە جەرگم خۆشە لاڵی
|
402
|
Narî
|
019
|
ت/ئەی خاکی وەتەن بۆ چی نەما شێوەیی پارت
|
تەرجیعبەند
|
مفعولُ مفاعیلُ مفاعیلُ فعولن
|
ئەی خاکی وەتەن بۆ چی نەما شێوەیی پارت؟
بۆ بوو بە شەوی زوڵمەت و تاریکە نەهارت؟!
بۆ باسی نەما دەفتەری ئەحکامی ئیلاهی؟!
بۆ یادی خودا وا لە گورێزا لە کەنارت؟
بۆ عاجز و بێزاری لە مەعشووقەیی تەقوا؟
بۆ پیرەژنی کۆنە هەوا بووبوو بە یارت؟
وەک بازی جەفاکاری ستەم پیشەیی نەمروود
بۆ تەیری سەفا، مورغی جەفا، بوو بە شکارت؟
سا بۆ چی نەکەم شیوەنی گوڵ، سیسە لە باغا؟
دڵ بۆ چی نەکەم لەت لەت و سەد پارە لە داغا؟
ئەی خاکی وەتەن، بۆچی نەما ڕەونەقی جاران؟
بۆ قاتییە ڕەسم و ڕەوشی سوحبەتی یاران؟
بۆ بێ ئەسەرە، ڕەونەقی بازاڕی دیانەت؟
بۆ حوسنی عەمەل هیچی نەما یەک لە هەزاران؟
بۆ دەنگی نییە جەزبەیی سۆفی لە سەحەردا؟
یا شوکری غەنی، سەبری فەقیران و هەژاران؟
کوا شۆڕشی دەروێشی و تەهلیلە شەو و ڕۆژ؟
کوا نەعرەیی دێوانە، وەکوو ڕەعدی بەهاران؟
عاجز مەبە لەم تەبعی کەچ و حاڵەتی بەد خووت؟
بێ پەردە، نەبێ بێ ئەدەبی، تف لە سەر و ڕووت
ئەی خاکی وەتەن بۆچی نەما سەیر و سەفاکەت؟
بۆ زێر و زەبەر بوو بە دەمێ، قەسری وەفاکەت؟
بۆ گوڵشەنی ئادابی مەحەببەت نییە ئەمڕۆ؟
بۆ سازە لە بۆ نەشتەری دڵ خاری جەفاکەت؟
بۆ دڵ بە دڵێ مەیلی نەماوە لە وەتەندا؟
بۆ ڕووی لە تەرەف قیبلە نەما قیبلەنوماکەت؟
بۆ قاعیدەیی بوغز و حەسەد سازە لە تۆدا؟!
بۆ پاکی شکا، پەنجەیی ئیحسان و عەتاکەت؟!
سا بۆچی نەبی تۆ بە زرێباری مەجووسی؟!
یا چیهرەیی تۆ دیدە نەبینێ بە عەبووسی!
ئەی خاکی وەتەن، یادی وەفا بۆچی نەماوە؟
بۆ بازی سپی عیلم و ئەدەب، باڵی شکاوە؟
بۆ ئەسپی قەناعەت، نییەتی قووەتی جەولان؟
بۆ هیممەتی ئەربابی کەرەم خەتتی کشاوە؟
بۆ سازی تەرەب تاری دووسەد لانییە ئیمڕۆ؟
بۆ ڕوشتەیی عیسمەت، لە دووسەد جێوە بڕاوە؟!
بۆ تازەیە کین و حەسەد و بوغز و عەداوەت؟!
بۆ کیسەیی دانەی گوهەر و چاکە دڕاوە؟!
بۆ عیلم و عەمەل بێ ئەسەرە ئەمڕۆ لە دنیا؟!
بۆ ئەهلی خودا پاکی هەموو جەرگی بڕاوە؟!
چون مەشرەبی تۆ مەتلەبە لای میللەتی عیسا
ترسم ئەوەیە عاقیبەتت ببیە کلێسا
ئەی خاکی وەتەن بۆ چی چەمەن چۆڵە لە بوڵبوڵ؟
وەجهی چییە بەم ڕەنگە نەما جیلوەگەریی گوڵ؟
بۆ ئایەتی جەمعییەتی خاتر لە وەفادا؟
مەنسووخە، پەرێشانە، وەکوو حوججەتی باتڵ
بۆ بووی بە تەڵە و داوی هەموو شێخ و مەلایە!
ئاڵاوی لە مل پاکی چ هوشیار و چ غافڵ
بۆ یادی نەما شۆڕش و غەوغایی قیامەت؟!
لای ئەهلی جیهان، پاکی چ بێ فەهم و چ عاقڵ!
گەر تۆبە نەکەی تۆ لە تەقازایی هەوەس زوو
دەک زێر و زەبەر بێ، وەکوو ئەو شارە کە ڕۆچوو
ئەی خاکی وەتەن غەفڵەتی بێ غایە هەتا کەی؟
مەشغووڵی هەوا و هەوەس و کایە هەتا کەی؟
بۆ یادی مەقامی ئەبەدی مەحوە لە دڵتا؟
شەوق و تەرەب و مەنزڵی بێ پایە، هەتا کەی؟
دنیا کە هەموو لەحزە هەم ئاغۆشی کەسێکە!
سوحبەت لەگەڵ ئەم فاحیشە ڕیسوایە هەتا کەی؟
بۆ خۆت کە دەزانی لە مەرگ نیتە هەڵاتن!
پەس ئەم هەموو تەفرە و شتە بێ جایە هەتا کەی؟!
نازیش مەکە ئەی نەفسی فرۆمایە بە تەدریس
نەک دەستی ئەتۆ، بێ بگرێ خایەیی ئیبلیس!
|
571
|
Salim
|
031
|
ا/موعجیزەی یاری پەری چیهرە دڵارامم دەکا
|
غەزەل
|
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
|
موعجیزەی یاری پەری چیهرەی دڵارامم، دەکا
شەتتی ساوا، تاقی کیسرا، ئاگری زەردەشت فەنا
ڕووی جیهان بێ ڕەونەقە یاران بڵێن با دەرکەوێ
سەروقەددی جامەنەسرین ماهڕوویی گوڵقەبا
هۆش لە کوێ؟ ئارام لە کوێ؟ هەی قوڕ بەسەر خۆم و خیرەد
چاوی پڕ ئەفسوونی مەیگوونی بە ئیما دڵ دەبا
بەخ بەخ ئەی یاران تەماشای شەوکەتی ئەم جیلوە کەن
دیدەئاهوو عەنبەرینموو موشکبوو حۆریلەقا
ڕووی دڵارامم بەهەشتێکە لە ئیمکانی خولوود
ئارێ ئارێ مەنعی نەسلی ئادەمی بۆیێ دەکا
دڵ بە لەمحە ناسرەوێ هەرگیز لە پەیکانی موژەی
دەمبەدەم ئیمابەئیما دێ وەکوو تیری قەزا
ڕەشکی نافەی، بۆنی زوڵفی، قەلبی غونچەی کرد بە خوێن
وا لە گەردنیا خەراجی گەردنی ئاهووی خەتا
گەر لە سایەی ئاستانەی دڵبەرم جێ دەست کەوێ
قەت هەوەس ناکەم شەرەف ئیتر لەژێر باڵی هوما
جان موحەققەر نەقدبەرکەف، سەرفکەندە و مونتەزیر
خوسرەوی خووبان بڵێن: «سالم» ئەوا پێشکەش دەکا
|
528
|
Qaniʕ
|
057
|
چوارباخی پێنجوێن/م/خەیاڵم وایە زوڕنایەک لە سەر شاخ و چیا لێدەم
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
خەیاڵم وایە زوڕنایەک لە سەر شاخ و چیا لێدەم
قۆڵی بێ عاری هەڵمالم، لە بەزمی بێ حەیا لێدەم
لە کەللەم تەم ئەکا دوودی هەناسەی سەد وەکوو فەرهاد
بە یادی شۆڕشی شیرین، قوڵنگی بێ بەها لێدەم
کە من ئوستادی مەجنوونم لە عیلمی شێتیا ئەمجا
لە کێوی نەجدەدا خۆشە، کە لافی بارەگا لێدەم
سەبا مژدەی بە من دا، من بە گوڵ، گوڵ بردی بۆ بولبول
دە با عوودی موبارەک بادی بۆ بادی سەبا لێدەم
چ دەستێ بو خوا ئەمڕۆ گرێی بەدبەختی لابردم؟
بە بەستە چەپڵەڕێزانی یەدی بەیزا دە با لێدەم
بە ڕەحمەت بێ دەهۆڵ کوت، وەسیەتێ چاکی بۆ کردم
وتی با، بەزمی هەڵپەڕکێ، بە یادی کیبریا لێدەم
منیش وەک قانعی ئەمڕۆ، لە گردی مامەیارەی خۆم
ئەبێ زوڕنایی خۆشبەختی بە شەوقی پادشا لێدەم
|
350
|
Nali
|
0088
|
ێ/لە چاوی ڕوودبارم نووری دیتن وەقتە تاری بێ
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
لە چاوی ڕوودبارم نووری دیتن وەقتە تاری بێ
ئەمیش با ماجەرای هیجرانی نووری ڕوودباری بێ
چ میعمارانە بۆ تەعمیری کەعبەی دڵ دەچێتە حەج!
خودا یار و مەدەدکار و نیگەهداری عەماری بێ!
++
++
فویووزاتی سەفا و مەروە هەروەک ناودان دەم دەم
لە یەنبووعی دڵی پڕ زەمزەمەی میزابی جاری بێ!
ئەگەر خەڵوەت نشین بێ، جانی جانان بێ ئەنیسی ئەو
وەگەر هیجرەت گوزین، ڕۆحی عەزیزان یاری غاری بێ!
شەعائیر یەک بەیەک مەسرووری سیڕڕی غەیبی لاڕەیبی
مەساعی سەربەسەر مەشکووری دەرکی بەیتی باری بێ!
++
بە بێ نەیرەنگی ئەو ڕەنگە کە ڕەنگی ئیفتیخاری بێ
بە کوێری دوور لە (نووری) مایەوە نالی لەمێ، یاڕەب!
فویووزی تۆزی ڕێگەی کوحلی چاوی ئەشکباری بێ!
|
517
|
Qaniʕ
|
046
|
گوڵاڵەی مەریوان/م/بەما زۆر گیان فیدای پارەم بە عەقڵم یەک لە حاجیانم
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
بەما زۆر گیان فیدای پارەم، بە عەقڵم یەک لە حاجیانم
سەلەم دادانی ناو لادێم، دەلیلە خەڵکی شارسانم
کەشیدەم داوە، سیواکم وەکوو دانەی فەقیرانە
خڕەی تەزبێحەکەم دیارە، کە من شاگردی شەیتانم
بە فێڵ و دەسبڕنیشم، نزیکە بم بە حاجی شێخ
وەرە بنواڕە، سەیرم کە! کە چەندە شێخی ڕیش پانم
دڵم زۆر لێ ئەدا ئەمڕۆ، بڕۆم گاجووتێ بڕفێنم
سەگێ بکوژم، کەرێ بدزم، کە وا بوو من لە ئاغانم!
ئەگەر بێ ڕەنجبەرێکم بێ، ئەبێ ناوی بنێم سەگباب
کە چۆن خۆم باپیر ئاغام و کوڕی خانی قولی خانم
تەماشای تای ترازوو کەم، دڵم زۆر خۆش ئەبێ کوردە
بە حۆقەی ئەستەمووڵ چشتێ بکێشم بۆ براکانم
بە گەز شا بیکڕم چاکە، بە گەز شام و حەڵەب بیدەم
ئەمەم زۆر چاکە بۆ ڕۆژی حیسابی دین و ئیمانم
کە بێتە باری دەمبازی و قسەی زل زل لە مەجلیسدا
وەکوو «قانع» بە قوربانی، شوانی هۆزی کوردانم
|
566
|
Salim
|
026
|
ا/فەلەک زەحمەت لە دڵ مەیلت بەدەر کا
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن فعولن
|
فەلەک زەحمەت لە دڵ مەیلت بەدەر کا
بینای هەستیم ئەگەر زیر و زەبەر کا
تەلاشی عیشقی بێ هەر کەس لە دڵدا
دەبێ سینەی سپەر بێ و تەرکی سەر کا
کە سوڵتانی خەیاڵت بێتە خاتر
دەبێ شاهی خیرەد مەیلی سەفەر کا
دەڵێی بەهرامی گۆڕە تورکی چاوت
لە دڵ نەمدیوە قەت تیری خەتەر کا
مەتاعی جانە پایەندازی غەمزەت
ئەگەر بۆ شاهڕاهی دڵ گوزەر کا
دەنێمە زەرفی خاتر یادی بووسەت
ئەگەر تەبعم تەمەننای گوڵشەکەر کا
پەرێشانم دەکا وەک موڵکی بێ شاهـ
لە قامەت هەر سەحەر گێسوو کەمەر کا
حەڵاڵی کرد بە مەردوم دڵ لە قوربا
نەزەر کا غەمزەت ئەر خوێنی هەدەر کا
ویسالت پایەیی میعراجە بۆ من
++
دەکا تەسخیری دڵ چاوت بە ئیما
سەراسەر ئیسمی ئەعزەم گەر لەبەر کا
بەدڵ وا بگرە دڵ، تیرێ لە غەمزەت
لە موهرەی پشتی «سالم» سەر بەدەر کا
|
117
|
Kakey Felaḧ
|
010
|
هەناسەیەک
|
غەزەل
|
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
|
گوڵی ژاڵە! بڕۆ بمرە هەتا جاو مفت و هەرزانە
ئەوەی دەستی بە زاخاچوو لەسەرتۆ ماڵی وێرانە
بەسە زوخاوی دەستی تۆ! بنۆشە زەهری دەستی من
هەتا کەی خوێنی گەش بتکێ لەجەرگی ئەم بەسزمانە
جەفا نۆشی بە من تا کەی، وەفا بەخشی بە تۆ تا کەی،
ڕەوشتی تۆ لە ڕاستم کەی نیشانەی وەعد و پەیمانە؟
گەلێ قوربانی گەورەم دا، بە قوربان؟ من لەڕێی تۆدا
وەرە سەیری ژیانم کە هەموی هەر قۆچی قوربانە
بەبێ پەروا ملم نا بوو گڕی تۆ، دەک ملم بشکێ
هەتا سووتا پەڕ و باڵی فڕینم چەشنی پەروانە
بە تەفرەی تو خەڕو بوو ئەو کەسەی وا تۆی بە کەس دانا
هەتا خزمی نزیکیشی لەبەر تۆ بونە بێگانە
دەبا کاسەی ئەم و ئەو پڕ لە بادەی کەیف و خۆشی بێ
ئەنۆشم هەر لەکاسەی خۆم لەبادەی خەم کەلێوانە
ئەگەر تۆ شک نەبەم ئەی دڵ! ژیانی خۆم بە شا نادەم
بەڵام داخی بەجەرگم وا لەگەڵ تۆ بوومە دێوانە
لەپێشا لایەنی تۆم گرت، بەرم دا لایەنی هۆشم
ئەوەی ئەم ڕێگەیەش بگرێ، وەکوو حاڵم پەرێشانە
دەسا تۆش بلبلی هۆشم، هەتا ماوی بناڵێنە
لەتاو باڵی شکاوی خۆت، لەتاو شێواوی هێلانە
|
This dataset contains Central Kurdish poems with meter classification labels. The dataset includes poems from vejinbooks.com, prepared by AsoSoft group.
The dataset is stored in Parquet format with the following fields:
id: Unique identifierpoet: Poet name (extracted from filename, e.g., "Diɫdar", "Ḧacî Qadir")poem_number: Poem number (extracted from filename, e.g., "001", "018")title: Poem title (usually same as the first hemistich)form: Form of the poem (e.g., غەزەل, مەسنەوی, نوێ)meter: Meter pattern of the poem (e.g., مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن)text: Poem text content (with # separator removed, newlines preserved)The dataset is split into:
The split is performed with stratified sampling based on meter classes to ensure balanced distribution across all splits.
In the original files, each poem is stored as:
title: ... (Title of the poem)form: ... (Form of the poem)meter: ... (Meter pattern)The original dataset was collected from vejinbooks.com by AsoSoft group. This dataset was used for evaluation of an automatic Kurdish poem meter identification method based on Optimality theory.
Prepared by: Aso Mahmudi (aso.mehmudi@gmail.com)
If you use this dataset, please cite the following paper:
Mahmudi A, Veisi H (2023) Automatic meter classification of Kurdish poems.
PLOS ONE 18(2): e0280263. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0280263
BibTeX format:
@article{mahmudi2023automatic,
title={Automatic meter classification of Kurdish poems},
author={Mahmudi, Aso and Veisi, Hadi},
journal={PLOS ONE},
volume={18},
number={2},
pages={e0280263},
year={2023},
publisher={Public Library of Science San Francisco, CA USA},
doi={10.1371/journal.pone.0280263}
}